Suriye Artık Bir Laboratuvar — ve Herkes Bilim İnsanı Olmak İstiyor

Bu hafta okuduğum en açıklayıcı cümle Şam'da duran bir ABD temsilcisinden geldi: Suriye şimdi "diplomasinin yeni bölgesel hizalanması için bir laboratuvar".

Tom Barrack bunu Cumartesi günü Suriye cumhurbaşkanı ile yaptığı toplantıdan sonra söyledi. Laboratuvar kelimesi kesin ve tesadüfen seçilmiş değil. Laboratuvar, deneyler yaptığınız kontrollü bir alandır. Bunun ima ettiği ise henüz kimsenin sonuçları bilmemesi — ama herkesin izlediği ve birkaç tarafın zaten değişkenleri ayarlamaya başladığı.

Bu, nadiren hak ettiği başlığı alan Suriye hikayesi. İnsani muhasebede çok enerji harcarız — ve bu muhasebe acı verici olmaya devam ediyor — ama Şam'ın etrafında sessizce bir araya getirilen diplomatik yapı, sonraki beş ila on yıl için tartışmasız daha önemli bir hikaye.

Şu anda neler olduğunu düşünün. Washington, üst düzey bir temsilci ziyareti yoluyla yeniden devreye girdiğinin sinyalini veriyor. İran'ın meclis başkanı, Çin'e özel temsilci olarak atandı; Pekin'le ilgili konularda devlet kurumlarının koordinatörü olarak tanımlandı. İran'ın yarı resmi haber ajansı Tasnim tarafından aktarılan bu atama yalnızca Çin'le ilgili değil. Tahran, batı kanadı — Suriye, Lübnan, Körfez denklemi — yeniden müzakere edildiği tam bu anda doğuya doğru diplomatik bir koridor kuruyor.

Şimdi kuzeye ve doğuya bakın. Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev bu hafta hem Vladimir Putin hem de Azerbaycan liderliğiyle ayrı ayrı görüştü; Putin'in Astana'ya devlet ziyaretinin Mayıs sonunda gerçekleşmesi bekleniyor. BDT mimarisi, Suriye sorusu güvenlik boşluğunu kimin dolduracağı ve yeniden yapılanmayı kimin finanse edeceği konularında yanıt talep ederken sıkılaşıyor.

Bu ipliklerden hiçbiri tesadüfi değil. Hepsi aynı müzakerenin parçası, farklı odalarda yürütülüyor.

Beni en çok etkileyen — ve sanırım Batı haberlerinin tutarlı biçimde eksik değerlendirdiği — şey, bölgesel aktörlerin artık büyük bir Amerikan veya Avrupa çerçevesini beklememesidir. Kendi çakışan planlarını taslak haline getiriyor ve onları yerinde birer gerçek olarak sunuyorlar.

Körfez devletlerinin ekonomik çıkarları ve batı sınırında İran'a hizalanmamış istikrarlı bir Suriye istekleri var. Türkiye'nin demografik ve güvenlik çıkarları vardır ve bunları ucuza satmayacak. İran, etki alanında yaşadığı saha kayıplarına rağmen arenayı terk etmiyor — yolunu değiştiriyor. Rusya ise Ukrayna'nın ağır maliyetiyle yaralanmış olsa da muazzam bedeller ödeyerek kurduğu stratejik varlığı teslim etmek istemiyor.

Laboratuvar olarak Suriye, o halde, birbiriyle rekabet eden birkaç araştırma ekibine sahip. Barrack liderliğindeki ABD kendisini bir tür baş araştırmacı olarak konumlandırıyor — ama diğer ekipler verilerini öylece teslim etmeyecek.

Gürültüyü aşmak isteyen okuyucular için izlediğim sinyal şu: Şam'dan çıkan diplomatik dilin yaptırım hafifletme, yeniden yapılanma finansmanı veya silahlı grupların statüsü konusunda somut, doğrulanabilir adımlar üretip üretmediği. Temsilcilerin sözleri ucuzdur. Ödemeler ve silahsızlanma zaman çizelgeleri değil.

Bu hafta Nakba anmaları — Güney Afrika'daki sömürge dönemi alanlarındaki protestolar dahil — bölgenin açık yaralarının, diplomatlar klimalı ofislerde buluşurken sabırla beklemediğini bize hatırlatıyor. Arap dünyası genelinde hükümetler üzerindeki kamuoyu baskısı, laboratuvar modelinin sıklıkla eksik değerlendirdiği bir değişken.

Bu Pazar sabahı kafamda takılı kalan soru şu: deney sonuçlandığında — eğer sonuçlanırsa — başarılı bir sonucun neye benzediğine ve kimin için olduğuna kim karar verir?