DSÖ: Kırgızistan tüberküloz görülme sıklığını yarıya indirdi, ancak ilaç direnci bölgeyi tehdit ediyor

Dünya Sağlık Örgütü, Doğu Avrupa ve Orta Asya'da tüberkülozla mücadelede çelişkili bir tabloyu ortaya koyan bir rapor yayımladı: bazı ülkeler önemli ilerleme kaydetti, ancak ilaç direnci hâlâ ciddi bir tehdit oluşturuyor.

Kırgızistan 2024 yılında görülme sıklığını 2015 yılına kıyasla yarıya indirdi. Özbekistan ve Belarus, 2024'e kadar tüberkülozdan ölüm sayısını en az yüzde 75 azalttı; Belarus ayrıca 2022'de görülme sıklığını yarıya düşürmüştü. Kazakistan ve Moldova ise stratejinin ilk hedeflerini yerine getirdi: görülme sıklığını en az yüzde 20, ölüm sayısını en az yüzde 35 azalttı.

DSÖ, bölgenin en büyük sorunu olarak birinci basamaktaki en etkili ilaç olan rifampisine dirençli tüberkülozu gösteriyor. Bu tür vakaların dünyadaki en yüksek oranı tam olarak Doğu Avrupa ve Orta Asya'da kaydediliyor: bazı ülkelerde daha önce tedavi görmüş hastaların yarısından fazlasında direnç tespit ediliyor. Rusya, Hindistan, Çin ve Filipinler ile birlikte, dünyadaki yeni rifampisine dirençli tüberküloz vakalarının yarısından fazlasını oluşturan dört ülke arasında yer alıyor.

DSÖ'nün 2026-2030 dönemi için ilaca dirençli tüberküloz yükünün yüksek olduğu 30 ülkeden oluşan güncellenmiş listesine Rusya, Ukrayna ve Orta Asya'nın beş ülkesinin tamamı girdi; Türkmenistan ise ilk kez listede. Belarus ve Moldova ise tam tersine bu listeden çıkarıldı ve dikkat gerektiren ülkeler listesine alındı.

Rusya, Ukrayna ve Orta Asya'nın beş ülkesinin tamamı, teşhisi doğrulanmış hastaların en az yüzde 80'ine rifampisin direnci testi yapılmasını sağladı. Ancak DSÖ Avrupa Bölgesi'nde ilaca dirençli tüberküloz hastalarının yüzde 76'sı hâlâ önerilen altı aylık rejimler yerine 18-20 ay süren tedavi rejimleriyle tedavi ediliyor.

Dünya genelinde geçen yıl DSÖ tahminlerine göre 10,6 milyon kişi tüberküloza yakalandı, 1,13 milyon kişi ise hayatını kaybetti. 2015'ten bu yana ölüm sayısı yüzde 35 azaldı; stratejinin ilk ara hedefine ulaşıldı, ancak öngörülen tarihten beş yıl gecikmeyle. 2000'den bu yana tedavi sayesinde tahminen 86 milyon hayat kurtarıldı. Tüberküloz, tek bir bulaşıcı etkene bağlı ölümlerin hâlâ başlıca nedeni olmayı sürdürüyor.