Özbekistan Merkez Bankası tarife takvimlerinin yıllar öncesinden yayımlanmasını önerdi

Özbekistan Merkez Bankası, konut ve kamu hizmetleri tarifelerindeki değişiklik takvimlerinin yürürlüğe girmesinden birkaç yıl önce yayımlanmasını önerdi; amaç, hanehalkı ve işletmelerin harcamalarını planlayabilmesi ve enflasyon beklentilerindeki belirsizliğin azaltılması. Öneri, 2027-2029 dönemine ilişkin Para Politikasının Temel Yönleri taslağında yer alıyor.

Düzenleyici kurumun değerlendirmesine göre, 2026 yılında bazı yakıt türleri ve düzenlenen hizmetlerdeki fiyat artışı ilk tahminlerini aştı; bunlar arasında hanehalkı için sıvılaştırılmış gaz, sıcak su ve merkezi ısıtma da bulunuyor. Yıl sonuna kadar planlanan tarife artışı genel enflasyona 0,8 puan ekleyebilir.

Daha yüksek düzenlenen fiyatlar göz önüne alındığında Merkez Bankası, 2026 sonu enflasyon tahminini önceki %6,5'ten %7'ye yükseltti. Çekirdek enflasyon tahmini ise %5,5 civarında korundu.

4 Kasım'da Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Nodirbek Açilov, güncellenen tahminin sıvılaştırılmış gaz fiyatlarındaki artışı ve önerilen ısıtma tarifesi değişikliklerini şimdiden hesaba kattığını bildirdi. Para Politikası Departmanı Başkanı Samigjon İnogamov ise ilk hesaplamaların ısıtma ve sıcak su ücretlerindeki artışı da içerdiğini, ancak önerilen yeni tarifelerin düzenleyicinin beklentilerinin üzerinde çıktığını belirtti. Bu, politika faizinin yıllık %14 seviyesinde sabit tutulması kararının nedenlerinden biri oldu.

Düzenlenen fiyatların seyri 2026 yılında enflasyonu dengesiz biçimde etkiledi. Yılın ilk yarısında tüketici fiyatlarındaki artış yavaşladı; 2025'teki enerji tarifesi artışının etkisi yıllık hesaplamadan çıkarken enflasyon mayısta %5,5'e geriledi. Haziranda enerji tarifelerinin bir kez daha artırılmasının ardından enflasyon yeniden hızlandı ve eylülde %6,4'e ulaştı. Bu dönemde düzenlenen fiyatların yıllık artışı %17,7'den %12,5'e yavaşladı, ancak bu fiyatlar hâlâ genel tüketici fiyat endeksinden daha hızlı artıyor.

Düzenleyici kurum ikincil etkiler konusunda uyardı: enerji ve kamu hizmetlerinin pahalanması işletmelerin üretim, taşımacılık ve hizmet maliyetlerini artırıyor ve şirketler bunları tüketicilere yansıtabilir. Bu nedenle tarife reformunun enflasyonist etkisi, faturalardaki tek seferlik değişimden daha uzun süre devam edebilir.

Temel senaryoya göre 2027'de önceki düzenlenen fiyat artışlarının yıllık enflasyona etkisi azalacak ve 0,8-0,9 puanlık bir düşüş sağlayabilecek; bu, tarifelerin eski seviyelere dönmesinden değil, yüksek baz etkisinden kaynaklanacak. İç talebin daha ılımlı büyümesi, enflasyon beklentilerinin gerilemesi ve sıkı para koşullarının korunması halinde Merkez Bankası, enflasyonun 2027'nin ikinci yarısında %5 hedefine, çekirdek enflasyonun ise %4-5 aralığına inmesini bekliyor.

Taslağa eklenen ayrı bir ekte tarife reformu, enerji altyapısının modernizasyonu bağlamında ele alınıyor. Düzenleyici kurum, reformun başarısının yalnızca hizmet sağlayıcıların gelirlerindeki artışla ölçülemeyeceğine işaret ediyor: hizmet kalitesi, enerji arzının güvenilirliği, yönetim verimliliği ve teknik kayıpların azaltılması da önem taşıyor. 2021-2025 yıllarında Özbekistan'da kurulu üretim kapasitesi %50 artarak 16,49 GW'tan 24,74 GW'a, elektrik arzı ise %16,3 artarak 74,95 milyar kWh'ten 87,18 milyar kWh'e çıktı.

Belgede başka ülkelerden örnekler de yer alıyor. Kırgızistan'da 2030'a kadar elektrik tarifelerindeki değişim takvimi 2025'te onaylandı: ayda 700 kWh'e kadar tüketimi olan hanehalkları için yıllık %20 artış öngörülüyor. Birleşik Krallık'ta düzenleyici Ofwat, su şirketleri için beş yıllık dönemler halinde fiyat sınırları belirliyor ve 2025-2030 döneminde bir hanehalkının su ve kanalizasyon için ortalama yıllık faturasının enflasyon hariç 440 sterlinden 597 sterline çıkması bekleniyor. Kazakistan'da beş yıldan uzun süreli uzun vadeli azami tarifelerin onaylanması sistemi uygulanıyor.

Özbekistan'da 1 Haziran 2026'dan itibaren hanehalkı için elektrik ve doğal gaz tarifeleri artırıldı. 15 Kasım'dan itibaren sıvılaştırılmış gazın kilogram fiyatının 2.000 sumdan 5.000 suma çıkması bekleniyor. Ekimde merkezi ısıtma ve sıcak su tarifelerinin artırılmasına ilişkin taslak kamuoyu görüşüne açıldı; Taşkent'te önerilen artış yaklaşık %30 düzeyinde.