Trump, Vance'i İran dosyasından uzaklaştırdı; Tahran adımı tırmandırma işareti olarak okuyor

ABD Başkanı Donald Trump, Perşembe günü kendi platformu Truth Social'daki paylaşımında, Başkan Yardımcısı JD Vance'i Demokratlara atfedilen 'yolsuzluk' dosyasına yönlendirdiğini açıkladı ve İran'la bir anlaşmaya varılmasının artık hükümeti için öncelik olmadığını söyledi. Böylece Washington'un Tahran'la müzakerelerdeki baş müzakerecisi olan Vance, İran dosyasından çıkmış oldu.

Tahran Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler profesörü olan Naser Hadian, Trump'ın Vance'i iç yolsuzluk dosyasına yönlendirerek esas olarak Demokratlara bir çatışma mesajı verdiğini söylüyor. Hadian, adımın İran'a ikinci bir işaret taşıdığını ekliyor: 'Şu anda bir anlaşmaya varmak öncelik değil' deniyor ve İran'a karşı daha yumuşak tutumuyla bilinen kişi başka dosyalara yönlendirilmiş oluyor.

Vance, Tahran'da Trump yönetiminin en pragmatik isimlerinden biri olarak görülüyordu. Haziran ayında İran'la çatışmayı geçici olarak durduran ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüseferi yeniden başlatan bir mutabakat zaptı üzerinde müzakere ederken, elçiler Jared Kushner ve Steve Witkoff onu desteklemişti; zapt daha sonra düştü.

Buna karşılık Dışişleri Bakanı Marco Rubio, savaşı sona erdirme talepleri nedeniyle İran makamlarını 'deli' olarak nitelendirdi; kapsamlı bir savaşın maliyetini ve ekonomik baskı arayışını kabul etti. Savaştaki rolü nedeniyle görevden alınması için oylama yapılan Savunma Bakanı Pete Hegseth ile Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) komutanı Brad Cooper'ın askeri operasyonların yeniden başlatılmasını desteklediği belirtiliyor.

Vance, Ekim ayı sonunda İran güvenlik yetkilisi Muhsin Rezai'ye bir mesaj göndermişti. Rezai mesajın tonunu başta olumlu olarak nitelendirdi, ancak daha sonra ilerleme ve Vance ile doğrudan görüşme iddialarını 'hayali müzakereler hakkında yalan haberler' olarak değerlendirdi.

Arap İran Araştırmaları Merkezi'nin direktörü Muhammed Salih Sıdkiyan, İran makamlarının Washington'la olası yeni bir anlaşmanın güvenilirliğini de sorguladığını söylüyor: 'Sayın Rezai'nin Sayın Vance ile oturduğunu ve bir anlaşmaya vardığını varsaysak bile', Trump'ın bunu uygulayacağını garanti eden teminatın ne olduğunu soruyorlar. Sıdkiyan, abluka ve yaptırımların süreceğini ve 'ne savaş ne müzakereyle çözüm' halinin tehlikeli olduğunu ekliyor.

Sahada, İran Devrim Muhafızları ve İran ordusu ayrı ayrı, boğazda 'izin verilmeyen' güzergâhları kullanmaya çalıştıktan sonra deniz mayınlarına çarpan veya mermi isabet eden gemilere ilişkin çok sayıda olay kaydedildiğini duyurdu. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Kurumu'nun (UKMTO) Cuma günkü haftalık raporu, boğazda ve çevresinde sekiz olay kaydedildiğini, bunların çoğunun Umman yakınlarındaki güney güzergâhında olduğunu; hafta boyunca 139 giden ve 169 gelen geçiş yapıldığını, bunun da çatışma öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 65 altında olduğunu bildirdi.

Hadian, İran liderliğinin mevcut duruma sonsuza kadar katlanmayacağını ve abluka şiddetlendikçe savaş olasılığının arttığını söylüyor. Ancak Vance'in uzaklaştırılmasının durumu kökten değiştirmeyeceğini düşünüyor, çünkü Washington ekonomik baskısının taviz koparmaya yeterli olduğuna inanıyor.