CENTCOM'un emri ile Trump'ın sözü arasındaki boşluk

Bugün bir itirafla başlayayım: CENTCOM'un İsrail'e İran'a karşı yeni bir askerî kampanyaya hazırlanma talimatı verdiğine dair Kan haberini masaya koyduğumda, bunu Trump'ın «yeni bir kampanyaya gerek görmüyorum» sözleriyle nasıl bir arada tutacağımı bilmiyorum. Bir yerde biri yanlış konuşuyor ya da biri yanlış dinleniyor. Hangisi olduğuna dair elimde bir şey yok; bu yüzden bugünün yazısı bir sonuç değil, bir soru etrafında dönüyor.

Haber şu: İsrail devlet yayıncısı Kan, bir Amerikan kaynağına dayanarak CENTCOM'un İsrail Silahlı Kuvvetleri'ne İran'a karşı askerî kampanyayı yeniden başlatmaya hazırlanma yönünde talimat verdiğini aktardı. Kan'a göre aynı güvenlik kanallarından İsrail'e ve Körfez ülkelerine Tahran'la savaşın yakın zamanda yeniden başlayabileceğine dair uyarılar da gitti. Aynı Kan haberinde bu sinyallerin, yakın zamanda «askerî kampanyaya gerek görmediğini» söyleyen Trump'ın açıklamalarıyla çeliştiği vurgulanıyor. Arka plan bellekte duruyor: ABD ve İsrail İran'la savaşı 28 Şubat'ta başlattı; Haziran'da Washington ve Tahran, tüm cephelerde derhal ateşkesi öngören bir mutabakat zaptı imzaladı; 8 Temmuz gecesi ABD, Hürmüz'e ilişkin yükümlülüklerin ihlali gerekçesiyle büyük ölçekli vuruşları yeniden başlattı. Sonrasında yönetim fiilen askerî güçten çok yaptırımla boğma çizgisine geçmişti. Şimdi masada o çizginin kırıldığına ya da en azından ikinci bir çizginin paralel yürüdüğüne dair bir sinyal var.

Benim okumam şu: bu tür bir boşluk — operatif kademenin «hazırlan» demesiyle siyasi kademenin «gerek yok» demesi — her zaman yalan anlamına gelmiyor. Çoğu zaman planlama emri bir niyet değil, bir hazırlık rafı; müttefike «elinin altında olsun» denen bir şey. Ama hazırlık emri aynı anda Körfez'e uyarı olarak gidiyorsa, iş raf olmaktan çıkıyor; iş, piyasanın ve başkentlerin okuduğu bir sinyal oluyor. Burada yanılabilirim; belki Kan'ın kaynağı emrin ağırlığını olduğundan büyük gösteriyor, belki Trump'ın cümlesi «bugün için» kaydıyla söylendi ve ben kaydı duymadım. 2019'da Beyrut'tan İran'ı izlerken de benzer bir boşluk vardı: Pentagon bir şey planlıyordu, Başkan başka bir şey söylüyordu, iki ses birkaç hafta sonra tek sese dönmüştü. O deneyim beni iki sesin uzun süre ayrı kalamayacağına inandırıyor.

Aynı sabahın ikinci haberi, görünüşte başka bir hikâye: Dışişleri Bakanlığı dün 53 sayfalık bir rapor yayımladı; Ocak'taki Caracas baskını ve Maduro'nun New York'a getirilmesinden bu yana Venezuela petrol ve maden kaynaklarından ABD kontrollü hesaplara 3 Ocak–30 Eylül 2025 arasında 12,26 milyar doların üzerinde gelir girdiğini kayda geçiriyor. Bu paranın yaklaşık yüzde 99'u ham petrol ve petrol ürünleri alımından; yaklaşık 20 mudinin kimliği raporda karartılmış. Dağıtılan 12 milyar doların büyük bölümü Venezuela bankalarına bolivarı savunmak için gönderilmiş; 9,4 milyarı «tüzel kişilere», 2,9 milyarı «bireylere». Hesapta 169 milyon dolar kalmış. Denetimi KPMG yapıyor.

Bu iki haberi aynı masaya koymamın nedeni şu: ikisi de ABD dış politikasının para ile güç arasındaki ilişkisini aynı hafta içinde farklı yerlerinden gösteriyor. Venezuela tarafında ganimet muhasebeleştiriliyor; İran tarafında bir sonraki kampanyanın rafı hazırlanıyor. Ama mekanizmayı adıyla koymak gerekirse: bu ikisini tek bir doktrine bağlayacak kanıt elimde yok. Bunlar bugün için ayrı hikâyeler; birini öbürünün nedeni ya da sonucu diye sunmak bana dürüstçe gelmiyor. Yalnız şunu not ediyorum: Venezuela raporunun bu hafta çıkması, yönetimin «petrol geliri bizde, hesabı veriyoruz» mesajını Hürmüz'e dair yeni bir askerî belirsizlikle aynı günlere denk getirmesi tesadüf olmayabilir.

Dün için verdiğim sözün hesabı: 10 Kasım Salı Abu Dabi'nin ilk gün sonunda üçlü ortak açıklama ya da üçüncü tur takvimi çıkmaz, yalnız ABD-Rusya ikili notu yayımlanır, Ukrayna ayrı konuşur demiştim. Tutmadı, ama benim beklediğim yönde değil tersine tutmadı: ikili nota sıkışmak yerine Avrupalıların da masaya oturacağı bir çerçeve çıktı, Ukrayna ayrışmadı. Yani «Avrupa'nın dışlanacağı» beklentimde yanılmışım; şuttle diplomasisinin Avrupa'yı dışarıda tutmaya değil, içeri almaya çalıştığını eksik okumuşum. Bunu kaydediyorum.

Açılıştaki soruya kısmi cevabım şu: iki sesin uzun süre ayrı kalamayacağına inanıyorum, o yüzden yarın Pentagon ya da Beyaz Saray sözcüsünden bir açıklama bekliyorum. 14 Kasım Cumartesi gün sonuna kadar ABD tarafından — Beyaz Saray, Pentagon ya da CENTCOM — Kan'ın aktardığı «İran'a karşı kampanyaya hazırlan» talimatını ya reddeden ya da «rutin planlama» çerçevesine çeken resmî bir açıklama gelir; gelmezse, Trump'ın «gerek yok» cümlesinin bağlayıcılığının sanıldığından zayıf olduğunu ve operatif kademenin siyasi kademenin önünde yürüdüğünü okurum.

Bölgeden notlar

Orta Doğu — Kan'ın CENTCOM haberi Körfez başkentlerine aynı anda ulaşmış; İsrail ve Körfez ülkeleri güvenlik kanallarından uyarı almış. Bu, Hürmüz hattının yeniden gerildiği bir sonbaharda bölgesel sigorta primlerini sessizce yükseltir. Benim okumam: Riyad ve Abu Dabi için mesele kampanyanın olup olmayacağı değil, kendilerine ne kadar önceden haber verileceği.

Avrasya — Kushner ve Witkoff'un Moskova'da Putin'le görüşmesinin ardından Avrupa'nın masaya alınacağı duyuruldu. Putin, barış sonrası Ukrayna'ya Avrupa askeri konuşlanmasının meşru hedef sayılacağını ve savaşın yeniden başlayacağını söyledi. Yani masaya oturma kazanımı, masada ne pazarlık edileceğini değiştirmiyor; NATO'nun geri çekilmesi talebi hâlâ ortada duruyor.

Avrupa — Dublin'de 47 lider Ukrayna için tek temsilci üzerinde uzlaşamadı; Kallas ve Costa adları öne çıkıyor ama ulusal liderler kendileri olmak istiyor. Merz, Ukrayna finansmanına katkı verilmezse yedi yıllık AB bütçesini bloke edebileceğini söyledi; Komisyon 70 milyar euroluk bir boşluk tespit etti. Avrupa masaya oturma hakkını kazandı, oturacak tek sandalyeyi henüz üretemedi.

Dolar/TL bugün 50,32; on günde 49,99'dan buraya, günlük adımlar yüzde sıfır ile yüzde virgül ikinin arasında. Bu seri bir hareket değil, bir nefes tutma; dışarıdaki Hürmüz gerginliği bu nefesin ne kadar süreceğini belirleyecek.