NoorSadaNoorSada
SON DAKİKAEditöryelGelişiyor✓ 1 kaynak

COP31 başkanlıklarına fosil yakıtlarda halk sağlığı çağrısı

Temiz Hava Hakkı Platformu ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği, Türkiye ile Avustralya'nın COP31 başkanlıklarından fosil yakıt kararlarında halk sağlığını merkeze almasını istedi.

Hız:

ℹ️ Tarayıcı tabanlı sesli okuma · yapay zeka stüdyo sesi yakında

MY
Mehmet Yılmaz
· 2 dk okuma
Kömürlü santral bacaları gün batımı gökyüzüne ağaçlar arasında duman çıkarıyor · Temsili görsel · Fotoğraf: Peggychoucair / Pixabay

Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı'nın (GCHA) desteğiyle düzenledikleri basın toplantısında COP31 başkanlıklarını, zirvede alınacak tüm kararlarda halk sağlığına öncelik vermeye çağırdı. Zirvenin ev sahibi Türkiye ile müzakerelerin başkanı Avustralya'dan iklim ve sağlık uzmanları, iki ülkenin de fosil yakıt politikalarında sağlık etkilerini hesaba katmasını ve kendi ülkelerinde somut adım atmasını istedi.

Toplantıda fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin yılda 2,73 milyon kişinin ölümüne yol açtığı belirtildi. Türkiye, 2024'te elektriğinin yaklaşık yüzde 35'ini kömürden üretti; Avustralya ise dünyanın önde gelen kömür ve doğalgaz ihracatçıları arasında yer alıyor.

Uzmanlar ilk somut adım olarak Türkiye ve Avustralya'dan, Brezilya'nın COP30'da başlattığı Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nı (TAFF) halk sağlığını merkeze alarak ilerletmelerini talep etti. Toplantının moderatörü CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper, bugüne dek yol haritası görüşmelerinde sağlığın gündeme gelmediğini söyledi: "Fosil yakıtlardan uzaklaşmak, 21'inci yüzyılda halk sağlığını iyileştirmek için en büyük fırsatlardan biri." Temper, kirliliğin azalmasıyla sağlık harcamalarının düşebileceğini ve milyonlarca insanın hayatının kurtulabileceğini ekledi.

Lancet Countdown'ın 2026 raporuna göre 2016'dan bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin ölümün önüne geçilebildi. Aynı rapora göre net fosil yakıt teşvikleri 2016'dan bu yana iki katına çıktı ve Paris Anlaşması'ndan bu yana toplam teşvikler 6,2 trilyon dolara ulaştı.

THHP ve Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin (CREA) raporuna göre fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM2.5) kirliliği Türkiye'de 2024'te yaklaşık 26 bin 500 erken ölümde etken oldu. Çalışma, aynı yıl yaklaşık 8 bin erken doğumu, 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı doğumu, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasını ve astımla ilişkili 6 bin 500 acil servis başvurusunu bu kirlilikle ilişkilendirdi.

THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesapladıklarını söyledi: "Bu tutar Türkiye'nin 2024 GSYH'sinin yüzde 4,1'ine karşılık geliyor." Fosil yakıtların sağlık maliyetlerinin her ülkede hesaplanabileceğini sözlerine ekledi.

Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğalgaz üretimi ve işlenmesi sırasında benzen ve diğer uçucu organik bileşiklere maruz kalmanın sağlık riski yarattığını, aşırı sıcaklar, seller ve fırtınaların yarattığı risklerin de Avustralya sınırlarını aştığını vurguladı. Our Common Air Komisyon Üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın iklim değişikliğiyle mücadele ve halk sağlığının korunması için vazgeçilmez olduğunu ifade etti. Kanada Senatosu Québec (Bedford) Senatörü Rosa Galvez, "Her finansman kararı aynı zamanda bir sağlık kararıdır" dedi.

BM İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera, fosil yakıtların çıkarılması, işlenmesi, taşınması ve tüketilmesinin sağlık hakkını zedelediğini, bu yakıtlardan elde edilen plastik, gübre ve pestisitin toprağı ve okyanusları kirlettiğini söyledi.

Kaynaklar — Bu haberi nasıl biliyoruz

#iklim○ ...#sağlık○ ...#enerji○ ...