Dublin'deki Boş Sandalye: Avrupa, Oraya Kimin Oturması Gerektiğini Tartışıyor
Yapay zekâya ayrılmış bir zirve, daha önce gelen bir soru tarafından işgal edildi: Washington Avrupa'ya Ukrayna masasında bir sandalye sunduğunda kapıdan kim girecek?
Davet geldi. Dublin'deki AB Zirvesi'nin bugün etrafında şekillendiği küçük ve tuhaf gerçek bu. On sekiz aydır faturaları ödeyen ve bildirileri okuyan blok olmanın ardından Avrupa'ya, ABD'nin özel temsilcisi Steve Witkoff, Rusya-Ukrayna müzakerelerinin bir sonraki turunda yer alacağını söyledi. Perşembe günü Dublin'den konuşan Jared Kushner, Moskova ve Kiev'in formatı genişletmeyi kabul ettiğini doğruladı. Aynı gün Avrupa Siyasi Topluluğu toplantısında yaklaşık elli Avrupalı ve Avrupalı olmayan liderle görüşen Devlet Başkanı Zelenskiy, meseleyi daha açık koydu: Avrupalılar, Abu Dabi'de olduğu gibi kenarda 'ayrı' oturmak yerine söz sahibi olacaktı.
Ve şimdi de utanç verici kısım. Avrupa, kimin sesi olacağı konusunda anlaşamıyor.
Yüksek Temsilci Kaja Kallas'ın işaret ettiği gibi, antlaşmalar bu konuda belirsiz değil. Avrupa Birliği Antlaşması'nın 15. maddesi, Ortak Dış ve Güvenlik Politikası konularında devlet ve hükümet başkanları düzeyinde dış temsili AB Zirvesi Başkanı'na veriyor; 18. madde ise bu politikanın yürütülmesini Yüksek Temsilci'ye veriyor. Metnin lafzına bakılırsa odaya Costa ve Kallas giriyor. Estonya Başbakanı Kristen Michal da Avrupa basınında tam olarak bu okumayı destekledi.
Paris ve Berlin aynı maddeleri okuyor ama başka bir yere varıyor. Cumhurbaşkanı Macron perşembe günü gazetecilere, Avrupa'nın önce kendi önerileri ve güvenlik vizyonu üzerinde anlaşması gerektiğini, bunları kimin taşıyacağına ise ondan sonra karar verileceğini söyledi. Şansölye Merz daha doğrudan konuştu: Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık'tan oluşan E3 formatı 'yerleşik' ve onu bozacak bir neden görmüyor. Alt metin pek de ince değil. Londra'yı içeren ve Komisyon'u dışlayan bir format, nükleer silaha sahip devletlerin kıta adına konuştuğu ve kurumların tutanağı tuttuğu bir formattır.
Bu, editör masasının sorduğu yapısal kırılma ve savaştan daha eski. Lizbon mimarisi, dış politikada tek bir Avrupalı muhatap üretmek üzere tasarlandı; önemli başkentler, söz konusu olan varoluşsal olduğunda bu tasarımı hiçbir zaman tam olarak kabul etmedi. Ukrayna varoluşsal. Dolayısıyla antlaşma metni ile siyasi gerçeklik bir kez daha ayrı odalarda.
Dublin'i özellikle rahatsız eden şey sıralama. Costa bu zirveyi, Avrupa'nın yapay zekâ üzerine ilk özel liderler tartışmasını yapması için topladı — hesaplama gücü, çipler ve blokun öncü modelleri finanse mi edeceği yoksa Amerikan ve Çin modelleri üzerine uygulama geliştirmeye mi razı olacağı üzerine. Programda Mistral'den Arthur Mensch ve Geoffrey Hinton vardı. Finlandiya'dan Orpo ve Estonya'dan Michal, Avrupa'nın çeki yazması halinde öncü alanda gerçekten rekabet edebileceğini savunmaya hazır gelmişti. Bu tartışma artık temsil kavgasının gölgesinde, muhtemelen Kiev'in gelecek yıl karşılaşacağı 70 milyar euroluk açığın gölgesinde yapılacak — Merz bu açığı Costa'ya yazdığı mektupta zaten bir sonraki Çok Yıllı Mali Çerçeve müzakerelerine bağlamıştı. Üç çözülmemiş dosya, bir öğle yemeği.
Uygulama sorusu — çünkü her zaman bir uygulama sorusu vardır — Avrupa'nın bir sonraki formata seçimini yapmadan gelmesi halinde ne olacağı. Cevap şimdiden görünüyor. France 24'ün haberine göre perşembe günü beş Avrupa başkentinin temsilcileri Komisyon'la birlikte ABD'li temsilcilerle görüştü. Beş artı bir bir heyet değil; sorunun teşhiridir. Costa ve Kallas giderse E3 paralel bir bilgilendirme yapacak. E3 giderse kurumlar, odadaki hiç kimsenin bağlı olmadığı açıklamalar yayımlayacak. Bir elin parmaklarıyla sayabileceği muhatapları tercih eden Washington, belirli bir öğleden sonra istediği cevabı hangi kanal veriyorsa onu seçecek.
Körfez'deki okurlar için bu, koreografinin ima ettiğinden daha önemli. Abu Dabi turuna ev sahipliği yapılmasının nedeni tam da BAE'nin kendisini Rusların, Ukraynalıların ve Amerikalıların aynı binada bulunabileceği bir mekân olarak konumlandırmasıydı. Avrupa temsilini konsolide edemezse, bu görüşmelere ev sahipliği yapan mekânlar — Abu Dabi, İstanbul, Doha — gündem üzerinde kendiliğinden kaldıraç kazanır. Arabulucu başkentler yarı katılımcı haline gelir. Bu, hiçbir Avrupa başkentinin oy vermediği ve hiçbirinin kolayca geri alamayacağı bir diplomatik ağırlık transferidir.
Costa gün sonuna kadar netlik istiyor. Zelenskiy ay sonuna kadar bir isim istiyor. Dürüst tahmin, Dublin'in bir kişi değil bir formül üreteceği yönünde — Paris, Berlin ve Berlaymont'un her birinin kazandığına inanmasını sağlayan 'eşgüdümlü Avrupa temsili' üzerine bir dil. Formül sandalye değildir. Bir sonraki toplantı çağrıldığında sandalyeye, uçağı ilk ayarlayan oturacak.