Fransa'nın iki cephesi: sokak ve Körfez — Macron dizel pazarlığında, Lecornu valilerle

Bugün Fransa'yı seçtim çünkü bir hükümetin aynı hafta içinde hem sokağı hem akaryakıt pompasını yönetmeye çalıştığını görmek nadir bir şey; iki cephenin birbirini nasıl beslediğini anlamak için iyi bir vaka.

Haber bu: Başbakan Lecornu, Salı günü hafta sonu olaylarının ardından gerekli görülen şehirlerde yeni gece sokağa çıkma yasaklarının uygulanacağını açıkladı. İçişleri Bakanlığı 123 kişinin tutuklandığını, Cumartesi'den bu yana 2.500'den fazla kişinin gözaltına alındığını doğruladı. Pazartesi günü Paris, Lyon, Nice, Bordeaux ve Marsilya'da kısmi yasaklar uygulanmıştı; Paris'teki yalnızca o geceyle sınırlı kalırken Bordeaux ve Nice'de birkaç gün sürecek. Adalet Bakanı Darmainin TF1'e verdiği demeçte savcılıklardan dosyaların örgütlü suç kapsamına alınmasını istediğini söyledi; bu, gözaltıyı 72 saate uzatıyor ve yer takibi ile telefon dinlemeye kapı aralıyor. Sosyal medyada yüz tanıma kullanılacağını da ekledi. Limoges'daki 19. yüzyıl belediye binasının tahrip edilmesiyle bağlantılı olarak Haute-Vienne'de 40 yaşında bir şüpheli yakalandı; soruşturmayı terörle mücadele birimi yürütüyor, şüphelinin aşırı sol bağlantısı olduğu belirtiliyor. Lecornu Cuma günü Limoges'u ziyaret edecek.

İkinci cephe Körfez'de. Macron'un dört günlük turundan çıkan rakam şu: ayda yaklaşık 295.000 ton dizel. BAE'den 100.000, Bahreyn'den 100.000, daha önce Suudi Arabistan'dan alınan 95.000 ton toplamı veriyor; Élysée bunun Fransa tüketiminin yaklaşık yüzde 10'una denk geldiğini söylüyor. Fransa ayrıca stratejik rezervlerinden 10 milyon varil dizel saldı; önümüzdeki aydan itibaren fiyatlarda 12-18 sent, yüzde 5-8 civarı bir düşüş hedefleniyor. Arapça pakette dikkatimi çeken bir ayrıntı var: Fransız benzin istasyonlarının yüzde 20'sinin stoğu tükenmiş. Macron'un Körfez turunun neden bu kadar aceleyle yapıldığını bu sayı tek başına anlatıyor.

Benim okumam şu: Fransa'nın elindeki iki araç — yurt içinde yargı, dışarıda enerji diplomasisi — aynı krizin iki ucunu tutmaya çalışıyor ama farklı hızlarda çalışıyor. Yargı tarafı hızlı: 72 saatlik gözaltı, yüz tanıma, örgütlü suç nitelemesi — hepsi günler içinde devreye giriyor. Dizel tarafı yavaş: anlaşmalar imzalansa da ilk fiyat etkisi önümüzdeki ay. Arada kalan boşluk sokağın psikolojisini belirleyecek; çünkü protestoların kökeninde bütçe kesintileri var, ama alevlendiği an pompa fiyatlarının zirveye vurduğu an. Hormuz'un sekiz aydır fiili ablukada olması Fransa'yı tedarikçisini çeşitlendirmeye zorladı; Kuveyt'in Mayotte ve Reunion'a Umman üzerinden sevkiyat sözü vermesi, boğazı atlamanın maliyetinin artık rutine girdiğini gösteriyor. Burada yanılabilirim ama Darmainin'in protestocu dosyalarını örgütlü suç kapsamına alma hamlesi bana orantısız geliyor; mahkemelerin bunu nasıl karşılayacağı yarının asıl testi.

Dün ne demiştim: Lecornu'nun Salı günkü kriz kabinesinden ulusal çaplı bir sokağa çıkma yasağı ya da olağanüstü hal çıkmayacağını, metnin yerel yetkilendirme ve belirli gösteri yasakları çerçevesinde kalacağını yazmıştım. Öyle oldu: valilerle koordinasyon içinde şehir şehir karar, ulusal ilan yok. Burada çok böbürlenecek bir şey yok; hükümetin elindeki hukuki araçlar zaten bu yöne işaret ediyordu, ama piyasa ve bazı yorumcular ulusal yasak beklediği için yazmaya değerdi.

Yarına bakalım. Perşembe günü Paris ve Lyon'da gece sokağa çıkma yasağının ilk tam uygulama gecesi var; aynı gün hafta sonu gözaltılarından 55'inin mahkemeye çıkışı bekleniyor. Benim tahminim: 22 Ekim Perşembe akşamına kadar mahkemelerin bu 55 dosyanın büyük çoğunluğunda — en az kırkında — tutukluluğun devamına ya da adli kontrole hükmetmesi, ama Darmainin'in talep ettiği örgütlü suç nitelemesinin yalnız bir azınlıkta kabul görmesi. Yanılırsam, yani hâkimler örgütlü suç nitelemesini geniş biçimde onaylarsa, bu Fransız yargısının hükümetin siyasi okumasına beklediğimden çok daha hızlı eşlik ettiği anlamına gelir ve sokaktaki tansiyonu düşürmek yerine yükseltir.

Bölgeden notlar

Orta Doğu — DEM Parti Eş Genel Başkanı Bakırhan, Erbil temaslarına dayanarak Türkiye sınırında PKK mevzisi kalmadığını, kampların boşaltıldığını açıkladı ve teyit raporunun kasım sonundaki MGK'dan önce kamuoyuyla paylaşılmasını istedi. Süreç 27 Şubat 2024'teki Öcalan çağrısıyla başlamıştı; Temmuz'daki silah bırakma ilanı ve Ağustos'taki Milli Dayanışma Kanunu üstüne şimdi doğrulama aşaması geliyor. Siyasi takvim artık rapora kilitli.

Avrasya — Zelenski 20 Ekim'de Oslo'da ABD temsilcisi Witkoff, Norveç Başbakanı Støre ve Finlandiya Cumhurbaşkanı Stubb ile buluştu; Kushner gribi nedeniyle uzaktan katıldı. Masada iki paralel çerçeve var: Ukrayna için güvenlik garantileri ve ekonomik toparlanma, bir de savaşı bitirecek daha geniş bir mimari. Witkoff'un çarşamba günü Moskova'ya geçmesi bekleniyor; Axios üçlü görüşmelerin önünü açma niyetinden söz ediyor.

Avrupa — Tambov vilayetinde Ukrayna İHA'sı, Transneft'in Nikolski hat merkezinde yangın çıkardı. Astra bu tesisi Dostluk boru hattının kilit transit düğümlerinden biri olarak tanımlıyor; hat Doğu ve Orta Avrupa'ya ham petrol taşıyor, günlük pompalama kapasitesi 300.000 metrik ton olarak veriliyor. Yaralı yok ama bu tür düğümlere isabet, Macaristan ve Slovakya başta olmak üzere alıcı ülkelerin tedarik takviminde gerginlik yaratıyor.

Dolar/TL bugün 49,58 ile dünkü 49,57'nin bir basamak üstünde kapandı; iki haftadır bant 49,28-49,58 arasında daralıyor. Hareketsizlik bazen fiyatlanmamış bir riskin işareti olabilir, bazen de olmayabilir — şimdilik ikincisine daha yakınım.

Yarın için sözüm: Yarın Lecornu kabinesinden ya da İçişleri'nden çıkacak günlük bilançoda yeni gözaltı toplamı 3.500'ü aşar ama cezaevine gönderilenlerin sayısı 200'ün altında kalır; cezaevi sayısı 200'ü geçerse Darmainin'in «örgütlü suç» çerçevesinin pratikte işlediğini okuruz.