Meta'nın Oy Hakkı Hilesi ve Gulf'un Sessiz Hamlesi
Zuckerberg hem parayı alıp hem de kontrolü elinde tutmak istiyor. Bu kurgu işe yararsa, Körfez sermayesi için bir şablon doğuyor.
Mark Zuckerberg geçen çarşamba akşamı yatırımcılara şunu söyledi: Şirket yeni bir hisse sınıfı yaratacak — oy hakkı taşımayan, yani satın alacaksınız ama karar masasında yeriniz olmayacak. CFO Susan Li bunu 'kurucu liderlik yapısını korumak' olarak çerçeveledi. Ben buna farklı bir isim koyarım: bedava para teklifi. Al parayı, ver sıfır söz hakkı. Fena bir anlaşma değil, eğer karşı tarafı ikna edebilirseniz.
Meta'nın üçüncü çeyrek rakamları bu ikna işini kolaylaştıracak cinsten. 64 milyar dolar gelir, bir önceki yıla göre yüzde 26 büyüme. Hisse sahiplerine anlatacak bir hikaye var. Sorun şu: giderler aynı dönemde yüzde 68 arttı. Reality Labs yalnızca bu yıl 18-19 milyar dolar zarar edecek. Demek ki Zuckerberg'in ihtiyaç duyduğu sermayenin boyutu, normal borçlanma araçlarını sıkışık hissettiriyor. Yeni hisse sınıfı bu boşluğu doldurmak için tasarlandı.
Şimdi Blackstone'a geçelim. Firma, 1,3 trilyon dolar varlık yönetimiyle bu sermaye yarışının tam ortasına yerleşiyor. Jas Khaira'nın sözleriyle, yapının özü 'compute finansmanı' — yani veri merkezlerine dev krediler. Mobil ya da SaaS döneminde orta ölçekli yatırımlarla milyarlarca kullanıcıya ulaşmak mümkündü; mevcut döngüde bu hesap artık tutmuyor. Khaira'ya göre AI altyapısının gerektirdiği sermaye miktarı, önceki teknoloji dalgalarıyla kıyaslanamaz. Blackstone, San Francisco merkezli BXN1 grubuyla bu dönüşümün finansörü olmaya oynuyor.
Burası ilginçleşiyor. Değer zincirini bir paragrafta izleyelim: Meta içerik üretir, reklam satar, bu parayla veri merkezi inşa ettirir; Blackstone o veri merkezlerine kredi açar ya da doğrudan ortak olur; yeni hisse sınıfı ise Zuckerberg'in kontrolünü seyreltmeden Meta'ya ek taze para kanalı açar. Zincirin her halkasında farklı bir aktör marj kazanıyor — ama hiçbiri kontrolü kaybetmek istemiyor.
Peki bu tablonun Körfez için anlamı ne?
Riyad ve Abu Dhabi, son iki yılda AI altyapısına milyarlarca dolar yönlendirdi. Stratejik fon yapıları zaten mevcuttu; şimdi bu yapıları besleyen yeni bir ürün ortaya çıkıyor: oy hakkı olmayan, yüksek getiri vaadeden Meta hissesi. Gulf sovereign wealth fonları için teorik olarak cazip bir araç. Kontrol almadan, düzenleyici komplikasyon yaratmadan ve jeopolitik gürültü çıkarmadan küresel AI kazancına ortak olmak — bu, Körfez'in son dönemdeki yatırım mantığıyla birebir örtüşüyor.
Ama bir saniye duralım. Muse'un kullanıcı rakamları gerçekten ilgi çekici: ABD ve Kanada'da 1,5 ayda 10 milyonu aşkın kullanıcı, günlük aktif kullanım oranı yüzde 25, alışveriş yapan kullanıcıların ortalama sepet büyüklüğü 200 doların üzerinde. Plaid'in bağlantısı üzerinden akan işlem hacminin sektörde görülmemiş seviyelere çıktığını Zuckerberg bizzat aktardı. Bu rakamlar üretilmiş değil — ürün çalışıyor. Muse'u vapor saymak için elimde sebep yok.
Sorun şu: çalışan bir ürün ile sürdürülebilir bir para kazanma modeli aynı şey değil. Muse'un bu on milyonluk kullanıcı tabanında alışveriş yapıyor — ama Meta'nın bu aracılıktan ne kadar komisyon aldığı, reklam geliriyle nasıl ilişkilendirildiği ve ajanın uzun vadede kendi ayakları üzerinde durabilip duramayacağı hâlâ belirsiz. Zuckerberg 'milyarlarca insana hizmet etmeyi bekliyoruz' dedi; bu bir hedef, mevcut durum değil.
Kazakistan'dan SCO toplantısında gelen teklif de bu bağlamda okunmaya değer: Başbakan Bektenov, SCO çatısı altında bir AI merkezleri ağı kurulmasını önerdi. Orta Asya'nın bu teklifi sembolik mi, yoksa gerçek bir altyapı planı mı? Dushanbe'de dile getirilen çerçeve, Çin ve Rusya ile zaten mevcut olan işbirliği mekanizmalarını teknoloji alanına taşıma girişimi olarak okunabilir. Körfez'in bu SCO hareketini dikkatle takip ettiğini tahmin ediyorum — çünkü çok taraflı AI mimarisi, tek bir aktörün kontrolündeki platformlara bağımlılığı azaltmak isteyen her ülke için stratejik bir sigorta.
Benim okumam şu: Meta'nın yeni hisse yapısı, bu döngünün sermaye mimarisinde bir emsaldir. Eğer işe yararsa — yani piyasalar oy hakkı olmayan hisseyi gerçek fiyatından satın alırsa — diğer büyük platformlar aynı yola girecek. Bu noktada Gulf fonları ikilemle karşılaşacak: bu araçlara ortak olmak mı daha akıllıca, yoksa kendi bölgesel AI altyapısını inşa ederek bu yarıştan bağımsız kalmak mı? Şu an her iki stratejiyi aynı anda deniyor gibi görünüyorlar. Bu belki de tek makul cevap.
Son bir not: Reality Labs hâlâ 18-19 milyar dolar zarar edecek ve bunu 'iyileşme' olarak sunuyoruz. Teknoloji sektörünün kayıp muhasebesi gerçekten kendine has bir sanat dalı.