Moskova dizel musluğunu açtı: önce 300 bin ton, Nisan 2027'ye kadar lisans

Üç milyon ton. Anlaşmanın tavan rakamı bu; aylık ulaşabileceği hacim. İlk dilim çok daha küçük: Ekim ayı için 300 bin ton, Kasım için 500 bin, Aralık için 1 milyon ton. Rusya hükümeti 10 Ekim'de dizel ihracat yasağını kısmen kaldırdı ve 300 bin tonluk ilk serbest bırakmayı onayladı. ABD Hazinesi aynı gün Rus menşeli dizel işlemleri için 7 Nisan 2027'ye kadar geçerli geçici bir genel lisans yayımladı. İki başkentin aritmetiği birbirini tutuyor.

Bugünün masasında başka haberler de vardı — Riyad'daki havalimanı saldırısı, İstanbul'daki fon tartışması — ama tek bir hikâye seçmek gerekiyordu. Bunu seçtim çünkü dizel, bu kış dünyanın en pahalı sıvısı olacak: kamyon şoförründen çiftçiye, jeneratörden ısıtmaya kadar her yerde aynı yakıt yanıyor; onun fiyatı masadaki ekmekten uzak değil.

Anlaşmanın mekaniği basit görünüyor, siyaseti değil. 9 Ekim telefon görüşmesinde iki başkan petrol ürünleri tedarikini konuştu; Kremlin açıklamasına göre Ukrayna çatışmasının çözümü, ekonomik işbirliği ve İran meselesi de aynı görüşmede ele alındı. Ertesi gün Rus kabinesi şirketlere «yabancı muhataplarla dizel tedariki için hükümet eşgüdümünde derhal sözleşme yapma» talimatı verdi. Başbakan Yardımcısı Alexander Novak iç tüketicinin etkilenmeyeceğini vurguladı — Rus şoförler kuyruğa girmesin diye söylenmiş bir cümle; çünkü yasağın koyulma nedeni zaten rafineri saldırıları sonrası yurt içi kıtlıktı.

Bir insanın gününe nasıl değer? Türkiye'de motorine basan bir kamyon, Avrupa'daki rafineri marjına bağlı. Avrupa rafineri marjı Rus dizelinin fiilen piyasaya dönmesiyle gevşerse, bu gevşeme birkaç hafta içinde Akdeniz havuzuna, oradan Aliağa'ya ve pompa fiyatına taşınır. Tersi de doğru: üç milyon tonluk tavan yalnızca kâğıt üstündeyse — çünkü Rus rafinerilerinin durumu Trump'ın cümlesinde açıkça şart koşuldu, «hacim ve teslim takvimi rafinerilerin durumuna bağlı» — pompa rahatlamaz, sadece beklenti satın alınır.

İşte burada iki olayı birbirine bağlamayalım. Dün Riyad'daki havalimanı saldırısı Körfez'de bir risk primi yarattı; Rus dizelinin dönüşü farklı bir havuzda, farklı bir ürünü etkiliyor. Biri ham petrolün jeopolitik primini şişirir, diğeri işlenmiş ürünün arz tarafını gevşetir. Aynı günde çıkmaları tesadüf; aynı fiyatı aynı yönde itmeleri şart değil. Bunlar ayrı hikâyeler, aynı masada oturuyorlar o kadar.

ABD Hazinesi'nin lisansını okumak ayrı bir dikkat istiyor. «Geçici» ve «genel» kelimeleri birlikte duruyor: geçici, çünkü 7 Nisan 2027'de sona eriyor; genel, çünkü belirli bir alıcıya değil, Rus menşeli dizel işlemlerine topluca izin veriyor. Pratikte bu, bankaların ve sigortacıların — yaptırım rejiminin asıl bekçileri — kendilerini güvende hissedeceği anlamına gelir. Lisans olmadan hiçbir büyük tanker Rus dizelini yüklemez; lisansla birlikte altı aylık bir pencere açılıyor.

Novak'ın takvimi iddialı: Ekim 300 bin, Kasım 500 bin, Aralık 1 milyon ton — ve sonrasında aylık 3 milyon tona kadar. Bu rakam Rusya'nın pik ihracat kapasitesine yakın; rafineri hasarları onarılmadan ulaşılması zor bir hedef. Trump tarafı da bunu biliyor olmalı; «rafinerilerin durumuna bağlı» kaydı tam olarak bu anlama geliyor. Üç milyon tavan değil, pazarlık masasının ortasında duran bir havuç.

Küresel piyasa açısından bakılması gereken yer dizel çatlak marjı (crack spread) — ham petrol fiyatı ile dizel fiyatı arasındaki fark. Marj daralırsa anlaşma piyasada eriyor demektir. Marj genişlemeye devam ederse Rus dizeli lisansa rağmen fiilen akmıyor demektir. Yarın bu marj hakkında bir şey öğreneceğiz; çünkü haftalık EIA raporu önce ham petrol stoklarını, sonra ürün stoklarını açıklıyor.

Bir noktayı atlamayalım: Kremlin görüşme notunda Ukrayna, ekonomi ve İran yan yana geçti. Dizel anlaşması bu üç başlıklı pazarlığın görünür kısmı; diğer ikisinin karşılığı henüz açıklanmadı. Bugünün gazetesi dizeli görüyor, ama masada başka kâğıtlar da var.

BÖLGE NOTLARI

Orta Doğu — Riyad'daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı'na dün düzenlenen Husi balistik füze saldırısında ölü sayısı 12'ye, yaralı sayısı 309'a çıktı; ölenler arasında bir ABD vatandaşı da var. Suudi liderliğindeki koalisyon «kararlı yanıt» sözü verdi, Trump Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile görüşeceğini söyledi. Riyad okulları bir hafta uzaktan eğitime geçti — bir ayda ikinci kez. Körfez'de risk primi yeniden fiyatlanıyor.

Avrasya — Novak'ın takvimi Moskova için iç bir denge sorusu doğuruyor: Ekim 300 bin, Kasım 500 bin, Aralık 1 milyon ton ihracat tavanı iç piyasayı yeniden gerebilir. Yasağın koyulma nedeni Ukrayna İHA'larının rafinerilere verdiği hasardı; onarım bitmeden ihracatın açılması, pompa fiyatına baskı demek. Novak'ın «iç tüketici etkilenmeyecek» cümlesi bu kaygıya verilmiş bir cevap, henüz bir garanti değil.

Avrupa — Avrupa'nın Rus dizelinden fiilen ayrıldığı 2023'ten bu yana geçen üç yılın ardından ABD Hazinesi'nin genel lisansı Brüksel için zor bir soru doğuruyor: Washington lisans verirken AB kendi yaptırım rejimini sürdürecek mi? Avrupa rafineri marjı Rus dizeli küresel havuza akmaya başlarsa gevşer; bu, kıtadaki pompa fiyatına dolaylı bir rahatlama olur ama siyaseten rahatsız bir rahatlama.

DEFTER — DOLAR/TL

Dolar/TL bugün 49,28; son dört günde 49,26 ile 49,34 arasında dar bir koridorda. Dizel anlaşması ve Riyad gerginliği aynı günde çıktı, kur kıpırdamadı — piyasa iki haberi birbirini nötrleyen olarak okuyor.

YARIN İÇİN SÖZ (12.10.2026)

12 Ekim Pazartesi günü EIA haftalık petrol stok raporunda ABD ham petrol stokları en az 2 milyon varil artar; artmaz ya da düşerse dizel anlaşmasının tüccarları ikna etmediği, Hürmüz priminin hâlâ çalıştığı anlaşılır.