Moskova üç yıllık savaşı bütçeye yazdı, Kiev rafineri vurmayı askıya aldı

Bugün Rusya Devlet Duması'nın birinci okumada kabul ettiği üç yıllık bütçeyi seçtim; çünkü bir devletin önceliklerini bütçesi kadar açık söyleyen başka belge yoktur. Savunmaya 17,1 trilyon ruble, yani 202,6 milyar dolar ayrılmış. Güvenlik ve polis harcamalarıyla birlikte toplam 21,3 trilyon rubleye, federal bütçenin yüzde 44'üne çıkıyor. Yanında Ukrayna cephesinden gelen bir başka haber var: Wall Street Journal, Kiev'in Rus rafinerilerine yönelik uzun menzilli saldırıları ekim ortasında askıya aldığını yazdı. İki haber aynı güne denk geldi; ama benim okumam, aynı hikâye olmadıkları yönünde. Önce olguları ayıralım, sonra her birini kendi mantığıyla konuşalım.

Haber şu: Duma'da 372 milletvekili lehte oy kullandı, 51 çekimser kaldı, aleyhte oy yok. Silahlı güçlere ayrılan pay federal harcamaların üçte birini aşıyor. Sivil kalemler buna göre budanıyor — ekonomiye ve sağlığa destek yüzde 3, sosyal yardımlar yüzde 6, konut ve belediye hizmetleri yüzde 8 kesiliyor. Gelir tarafında da yeni kalemler var: sınır ötesi internet ticaretine yüzde 22 KDV, küçük uluslararası kolilere gümrük resmi, pasif gelirde yüzde 22'ye kadar artan oranlı vergi, yerleşik olmayanların «C» tipi hesaplarına aktarılan temettülerde yüzde 35, maden ve metalurji şirketlerinin aşırı kârında yüzde 30. Maliye Bakanı Anton Siluanov tasarıyı sosyal yükümlülükleri, «özel askeri operasyon» görevlerini ve zaferi öncelikleri aynı anda koruyan bir metin diye tanıttı. Belge ikinci okumaya, oradan Federasyon Konseyi'ne, sonra Vladimir Putin'in imzasına gidiyor.

Kiev tarafında ise WSJ'in anlatımı şöyle: Trump'ın danışmanı Jared Kushner, Ukraynalı yetkililere rafineri saldırılarını 30 gün askıya almaları için baskı yapmış. Kiev karşılığında Rusya'nın da enerji altyapısına saldırıları durdurmasını ya da ek Patriot füzeleri istemiş; iki talep de karşılık bulmamış. Trump 10 Ekim'de Zelenski'ye açıkça seslenmiş: «He better damn well stop.» Askıya almanın bağımsız doğrulaması yok. Moskova bu süre boyunca saldırılarını sürdürdü; 29 Ekim'de Dnipro'da bir tren peronuna düşen Rus insansız hava aracı en az 14 kişiyi öldürdü.

Benim okumam: Rusya'nın bütçesi çok yıllı bir savaşın muhasebeleştirilmesidir. Yüzde 44 oranı, bir ülkenin sivil hayatını askerî önceliklere göre yeniden dizdiğini söyler; sivil kalemlerdeki yüzde 3-8'lik kesintiler bugünü değil, önümüzdeki üç yılı tarif ediyor. Ukrayna'nın rafineri duraklaması ise tamamen başka bir saatle çalışıyor: 3 Kasım ABD ara seçimleri ve Washington'daki benzin fiyatı. İki olayı bir araya getiren mekanik bir bağ göremiyorum; ikisi de savaşın parçası, ama birini öbürünün nedeni ya da sonucu diye okumak yanıltıcı olur. 2015'te petrol gelirleri çökerken Rus bütçesinin savunma payını yine de yukarı taşıdığını hatırlıyorum; o zaman da bu, savaşın değil, siyasi tercihin bir göstergesiydi. Bugün farkı şu: tercih artık geçici bir ayarlama değil, üç yıla yayılmış bir çerçeve.

Dünkü sözüm açık kaldı; İsrail Merkez Seçim Komitesi'nin kesin oy sayımı dün gün sonuna kadar paketime düşmedi, dolayısıyla Netanyahu bloğunun 58'in altında kalıp kalmadığını ve Arap listelerinin toplamının 15'i aşıp aşmadığını kendi gözümle göremedim. Söz bu yüzden ne tuttu ne tutmadı; hakem haklı. Bir sonraki girdide sayım elime ulaşırsa dönerim.

Defterin bir köşesinde Dolar/TL serisi duruyor: bugün 49,94, dün 49,83. On gündür 49,57 ile 49,94 arasında dar bir koridorda yürüyor; hareket değil, nefes.

Yarına dair tek sözüm Ukrayna cephesine dair. 31 Ekim 2024 Cumartesi gün sonuna kadar WSJ'in bildirdiği rafineri duraklaması bozulmaz; Ukrayna ordusunun resmî kanallarında ya da bağımsız izleme hesaplarında bir Rus rafinerisine yapılmış yeni bir uzun menzilli saldırı duyurusu çıkmaz. Çıkarsa, duraklamanın Trump'ın beklediğinden kısa ömürlü olduğunu ve Kiev'in seçim takvimine değil kendi hesabına baktığını okurum.

Bölgeden notlar

Orta Doğu — Pakistan'da Terörle Mücadele Mahkemesi, insan hakları avukatı Imaan Mazari ile eşi Hadi Ali Chatta'yı on yıl hapse mahkûm etti. Suç: Ekim 2024'te İngiltere kriket takımının İslamabad'daki güzergâhından yol bariyerlerini kaldırmak. Mahkeme kararında bile olayı «basit, sıradan bir bariyer kaldırma» diye nitelemesine rağmen terör maddelerini uyguladı. Terör mevzuatının siyasi muhalefete karşı nasıl esnetildiğini görmek için ders niteliğinde bir dosya.

Avrasya — Ana hikâyedeki Rus bütçesi aynı zamanda BDT coğrafyasının haberi. Yüzde 44'lük silahlı yapılar payı, Orta Asya ve Güney Kafkasya'ya yönelik Rus iç talebini — işçi dövizi, enerji ticareti, güvenlik işbirliği — önümüzdeki üç yıl boyunca askerî önceliklere göre şekillendirir. Sivil kalemlerdeki kesintiler bölgedeki Rus göçmen işçilerinin hane gelirine de dolaylı yoldan vuracaktır.

Avrupa — Lüksemburg'daki AB enerji bakanları toplantısı tatsız bir itirafla kapandı: Avrupa gazı çarşamba günü 2022'den beri ilk kez 100 euro/MWh'ı aştı. İrlandalı başkan Darragh O'Brien «sihirli değnek yok» dedi. Zorunlu talep kısıntısı masadan kalktı; İsveç ve Finlandiya buna karşı çıktı. Savaş başlangıcından bu yana fosil yakıt vergi muafiyetlerine ödenen 18 milyar euro bu kışın da artacak.

Dolar/TL bugün 49,94; on gündür 49,57 ile 49,94 arasında dar bir bantta nefes alıyor. Günlük yüzde değişimler yüzde 0,20'yi aşmıyor; bu bir hareket değil, bir bekleyiş.

Yarın için sözüm: 31 Ekim 2024 Cumartesi gün sonuna kadar, iddia edilen Ukrayna rafineri duraklaması süresince Rusya'nın Ukrayna şehirlerine yönelik en az bir yeni füze ya da büyük çaplı insansız hava aracı saldırısı daha kayda geçer ve Kiev'den kamuya açık bir «ara iptal edildi» açıklaması gelmez; eğer bu iki koşul birlikte gerçekleşirse, Washington'un elindeki kozun sanıldığı kadar iki taraflı olmadığını okurum.