16 günde 401 milyar TL: fon krizinde ekim sözü masada

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın masasında bir tarih aralığı var: 1-16 Eylül. On altı gün. İki fon. 401 milyar 266 milyon 791 bin 742 TL. Rakam bu kadar uzun yazıldığında daha az soyut oluyor; yalnız Tera fonundan 335,9 milyar TL çekilmiş, geri kalan Pusula'dan. 440 yatırımcı mercek altında — hepsi aynı pencerede, tedbir kararı duyurulmadan önce.

Bugün bunu seçtim çünkü üç ayrı masa ilk kez aynı günde konuştu: savcılık rakamı verdi, Cumhurbaşkanı takvim verdi, Cumhurbaşkanı Yardımcısı sınırı çizdi. Üçü yan yana konulduğunda krizin yeni şekli çıkıyor.

Erdoğan, yaklaşık 3 saat 20 dakika süren 73. Kabine Toplantısı'nın ardından somut takvimi açıkladı: ekim ayı içinde 1 milyon liraya kadar anapara ödemeleri başlıyor. «Hukukun meşru sınırları dışına çıkan kim olursa olsun hesabını sorarız» dedi ve sermaye piyasalarının ek düzenlemelerle güçlendirileceğini söyledi. 1 milyon TL eşiği, birikiminin tamamını bu araçlara yatırmış orta gelirli biri için tam karşılık anlamına gelmeyebilir — bir kısmı için eşik, bir kısmı için kesinti demek.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise sınırı net çizdi: kamu kaynakları bu zararın kapatılmasında kullanılmayacak, mesele hukuki süreçle çözülecek. Şimdiye kadar 7 şirket ve 131 fon hakkında tedbir kararı verildiği, bu fonların karantinada tutulduğu, yaklaşık 44 bin mağdurun ödemesini aldığı açıklandı. Yılmaz tazminat ölçütünü de söyledi: esas olan yatırılan anaparadır; anaparasının üzerinde kâr çeken mağdur sayılmaz, net yatırımını geri almış olan da mağdur sayılmaz. Fon dosyasında bugüne kadar dört toplantı yapıldığı, 15 denetçi ve müfettişin Devlet Denetleme Kurulu ile birlikte kapsamlı inceleme yürüttüğü belirtildi.

Bu üç konuşma yan yana konulduğunda şu çıkıyor: devlet, zararı cepten ödemiyor; bedeli, yüksek kazanç yapıp zamanında çıkanlardan geri alıp mağdura dağıtma mantığıyla çalışıyor. 1-16 Eylül penceresindeki 440 yatırımcı tam da bu yüzden önemli — eğer tedbir öncesi sızan bilgiyle çıktıkları kanıtlanırsa, Erdoğan'ın «haksız kazanç» cümlesinin ilk somut muhatabı olurlar. İstanbul'da bir emekli için fark şu: parasının 1 milyon TL'ye kadar olan kısmını ekim içinde göreceği söylendi, üstü için beklemesi gereken şey artık savcılık dosyasının hızıdır.

Takvim de sıkıştı. Yılmaz Çarşamba günü meclis komisyonunun fon kanununu görüşeceğini açıkladı — yani bugün. Kanun bu hafta esastan çıkarsa 1 milyon TL eşiği idari bir vaat olmaktan çıkıp yasal çerçeveye oturur; çıkmazsa ekim ödemesi hukuki dayanağı yarım bir söz olarak kalır.

Yirmi yılın hatırlattığı tek şey: eşik vaatleri kriz anında kolay kurulur, uygulamada daralır. Sermaye Piyasası Kurulu'nun önceki kriz dönemlerindeki benzer eşik uygulamaları tartışmalı kalmıştı — kimin «mağdur» sayılacağı tanımı her seferinde dar yorumlandı. Yılmaz'ın bugün çizdiği «anapara esastır, kâr çekmiş olan sayılmaz» çerçevesi tam da o dar yorumun habercisidir; 413 bin yatırımcının önemli bir bölümü bu süzgeçten geçerken kendini «mağdur» listesinin dışında bulabilir.

Açılıştaki tarih aralığına dönelim. 1-16 Eylül. Bu on altı gün artık yalnız bir savcılık dosyasının değil, bir ödeme takviminin de başlangıç noktası: kimin o pencerede çıktığı, kimin kaldığı, kimin ne alacağını belirleyen çizgi orada. Rakam hâlâ aynı — 401 milyar 266 milyon 791 bin 742 TL — ama bugünden sonra iki ayrı yöne bakıyor: biri geri çağırma masasına, diğeri ödeme masasına.

Dünkü sözüm için hakem henüz karar vermedi; EIA raporu yarın akşam yayımlanacak, sonucu pazartesi yazarım.

BÖLGE NOTLARI

Orta Doğu — Riyad Kral Halid Havalimanı dün uçuşları durdurdu; Trump Husileri «yaramazlık yapmakla» suçladı. Haaretz'e sızan iki diplomatik kaynağa göre Netanyahu Yemen'deki Husi operasyonlarına katılmayı Suudi Arabistan ile normalleşmenin anahtarı olarak önerdi; Veliaht Prens Muhammed bin Selman kamuoyu nedeniyle teklifi reddetti. Körfez'in havacılık güvenliği ile İsrail normalleşme dosyası aynı masada.

Avrasya — 8-11 Ekim arasında Yandex'in Rusya'daki üç veri merkezi — Sasovo, Kaluga, Vladimir — insansız hava araçlarıyla vuruldu. Sasovo'daki iki yapay zekâ süperbilgisayarı tamamen durdu. Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da taksi ve teslimat servisleri aksadı. Olay Orta Asya'nın dijital ekonomisinin bölge dışı altyapıya bağımlılığını açığa çıkardı; onarım takvimi henüz yok.

Avrupa — Fransa'da en az 300 Intermarché ve Netto, 100'ü aşkın Coopérative U, 80 Carrefour ve bazı Monoprix, E.Leclerc mağazasının bağlı soğutma sistemleri siber saldırıyla hacklendi; buzdolabı sıcaklıkları gece boyu 50 dereceye çıkarıldı, bazı dükkânlarda yangın çıktı. Alsace'ta iki mağazanın zararı 270 bin euro. Başbakan Lecornu ANSSI'yi görevlendirdi, Paris savcılığı soruşturma açtı.

DEFTER — DOLAR/TL

Dolar/TL bugün 49.38, dünkü 49.36'ya göre yüzde 0.09 yukarıda; son beş günde bant 49.26-49.38 arasında sıkışık. Fon krizinin ödeme takvimi açıklandığı günde kur neredeyse yatay — piyasa şimdilik kamu parası kullanılmayacağı sözüne inanıyor.

YARIN İÇİN SÖZ (15.10.2026)

15 Ekim Perşembe günü TBMM'nin ilgili komisyonunda görüşülecek Fonlar Kanunu teklifi aynı oturumda esastan kabul edilerek Genel Kurul'a sevk edilir; sevk edilmezse 1 milyon TL eşiği ekim içinde yalnız idari ödeme olarak kalır, yasal çerçeve kasıma sarkar.