Scaleup Europe Fonu Faaliyete Geçti — ve Ne İşe Yarayacağına Dair Tartışma da Başladı

Hukuki adım Pazartesi günü atıldı; Berlaymont'un fark ettirmeden fark ettirmek istediği şeyler için kullandığı yavan, resmi üslupla. Geçen yıl alışılageldik bir törenle duyurulan Scaleup Europe Fonu son hukuki formalitelerini tamamlamış ve artık yatırım yapabilir duruma gelmiştir. Haber bülteninde buna bir paragraf ayrıldı. Oysa riskleri bundan çok daha büyüktür.

Metni kendi koşulları içinde değerlendirelim. Fon, Avrupa'daki büyüme aşamasındaki şirketlerin — Seri B ile gerçek ölçeğe benzer bir büyüklük arasındaki zorlu eşiği geçtikten sonra — tarihsel olarak bir sonraki finansman turunu dolar cinsinden, Menlo Park'tan topladığı ve kısa süre sonra genel merkezlerini taşıdığı soruna yanıt vermek üzere tasarlandı. Barroso döneminden bu yana her İç Pazar Komiseri bu konuda rapor hazırlattı. Raporlar aynı sonuca ulaştı. Sermaye akışı yine de tersine dönmedi.

Fon, bu denklemi değiştirmeyi hedefliyor: aksi hâlde Amerikan koşullarını — ve beraberinde Amerikan yönetim yapısını — kabul edecek olan geç aşama Avrupa teknoloji şirketlerine özel sermayenin yanı sıra ortak yatırım yaparak. Kâğıt üzerinde zarif bir yapı. Ama pratikte üç şey, bunun gerçek anlamda bir araç mı yoksa bütçe kalemi mi olacağını belirleyecek.

Birincisi, uzlaşı metnini kimin yazdığı — ve bunu bilenler için parmak izleri açıkça görünüyor. Fransa, sektörel öncelikleri olan — kuantum, savunmayla ilgili yapay zekâ, biyoteknoloji — ve oyunda çıkarı olan üye devletlere yönetim kurulunda yer tanıyan direktif niteliğinde bir araç istedi. Almanya ise siyasi yönlendirmeden yapısal olarak uzak, mevcut özel yöneticiler aracılığıyla dağıtım yapan bir fon fonu modelini savundu. Ortaya çıkan yapı, Fransız dipnotlarıyla donatılmış Alman modeline daha yakın: özel yöneticiler yatırım kararlarını alıyor, ancak yatırım yetkisinin dili, Komisyon'un ilk gayri resmî notunda yer almayan "stratejik özerklik" ifadesini taşıyor. İskandinav ülkeleri ise beklendiği üzere, iklim teknolojisinin savunma teknolojisiyle eşit ya da daha avantajlı koşullarda kapsam içinde kalmasını güvence altına alan bir muafiyet hükmü kazandı. Herkes imzaladı. Herkes zafer ilan edebilir. Brüksel işlediğinde böyle işler.

İkinci soru uygulamayla ilgili — ama "uygulama" bir fon için doğru kelime değil. Doğru kelime disiplin. Fona kötü bir yatırım kararı aldığını kim söyleyecek? Yönetim yapısı, yatırım komitesini Komisyon'dan bağımsız bir mesafede konumlandırıyor; bu, bireysel yatırım kararlarının siyasi müdahaleye açık hâle gelmesini önlemek açısından doğru, ama Fransız delegasyonunun elde ettiğini sandığı stratejik sinyal işlevi için tamamen yanlış. Lyon'daki bir uyum görevlisi yetkiyi dikkatle okuyacak olsa "stratejik özerklik" ifadesinin yalnızca genel gerekçe bölümünde (recitals) geçtiğini, uygulayıcı maddelerin hiçbirinde yer almadığını fark edecektir. Gerekçe bölümü yoruma yön verir. Bir yükümlülük doğurmaz.

Üçüncü soru ise — ve dosya, Riyad, Abu Dabi ya da Doha'dan okuyan biri için tam burada ilginçleşiyor — ortak yatırımı kapsıyor. Fon, özel sermayeyi çekmek üzere açıkça tasarlandı. Körfez egemen varlık fonları son üç yılda Avrupa'daki anlaşma akışını takip eden ekipler kurdu; çoğu zaman oldukça sessizce, çoğu zaman Lüksemburg veya Dublin yapıları üzerinden. Scaleup Europe Fonu'nun ortak yatırım hükümleri, AB dışı egemen sermayeyi dışlamıyor. Yabancı sübvansiyonlar tüzüğü ve doğrudan yatırım denetim çerçevesi aracılığıyla inceliyor, ama dışlamıyor. Düzenleyici gerekliliklerini yerine getirmiş bir Körfez fonu, AB aracıyla aynı hissedar tablosunda yer alabilir; Paris ve Frankfurt'ta dolaşan birkaç dosyada hedeflenen yapı tam olarak bu.

Bu tuhaf bir sonuç doğuruyor. Avrupa şampiyonlarını Avrupalı tutmak için tasarlanmış bir araç, ilk yatırımlarında retorik olarak yerini almayı hedeflediği AB dışı egemen sermayeyle yan yana ortak yatırım yapıyor olabilir. Tasarım sürecinde yer alan yetkililer size — haklı olarak — Körfez sermayesinin Amerikan sermayesi olmadığını, yerinden etme talep etmediğini ve azınlık hissedarı Mubadala ya da PIF olan, merkezi Avrupa'da bir şirketin Fon'un temel performans göstergeleri (KPI'lar) açısından önemli olan anlamda Avrupalı kalmaya devam ettiğini söyleyecektir. Bu doğru. Ama Fon önerildiğinde yapılan konuşmalardan da hayli uzakta.

Pazartesi sabahı bir uyum departmanında: değişiklik küçük ama somut. Fon'u içeren term sheet'ler, ortak yatırımcıların nihai faydalanıcı sahipliğine ilişkin ek raporlama yükümlülükleri ve uygulama tasarısında süresi henüz belirlenmemiş bir merkez taşıma yasağı maddesi (standstill) taşıyacak. Tartışma artık uygulama tasarısına taşındı. Eylül'deki istişare penceresini takip edin. Gerekçe bölümünün gerçekten bağlayıcı hâle gelip gelmeyeceği orada belli olacak.