Türkiye'de 4,37 milyon diyabetli hastalığının farkında değil

Diyabetle yaşayan yaklaşık 10 milyon kişinin 4,37 milyonu hastalığının farkında değil. Doç. Dr. Akarsu, Dünya Diyabet Günü dolayısıyla Anadolu Ajansı'na (AA) yaptığı açıklamada, Uluslararası Diyabet Federasyonunun (IDF) 2025 verilerine göre 20-79 yaş arasındaki yaklaşık 10 milyon kişinin diyabetle yaşadığını, bu sayının erişkin nüfusun yüzde 16-17'sine karşılık geldiğini söyledi.

Türkiye'de 2010 yılında gerçekleştirilen TURDEP-II çalışmasında erişkinlerde diyabet sıklığı yüzde 13,7 olarak belirlenmişti. Akarsu, Avrupa Birliği ülkelerinde diyabet sıklığının ortalama yüzde 9,8 olduğunu belirterek Türkiye'nin uluslararası ölçekte diyabet yükü yüksek ülkeler arasında bulunduğunu kaydetti.

Diyabetin yaygınlaşmasını toplumun yaşam biçimindeki değişime bağlayan Akarsu, geleneksel olarak daha hareketli olan yaşamın yerini masa başı çalışma, motorlu ulaşım, hazır gıda tüketimi ve fiziksel aktivitenin azalmasına bıraktığını dile getirdi. Türkiye'nin geleneksel mutfağının sebze, baklagil, yoğurt, tam tahıl ve zeytinyağı gibi sağlıklı besinler açısından avantajlara sahip olduğunu ifade eden Akarsu, son yıllarda beyaz ekmek ve rafine un ürünleri, pirinç pilavı, hamur işleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketiminin artmasının metabolik riskleri yükselttiğini vurguladı.

Büyükşehirlerde uzun işe gidiş-geliş süreleri, masa başı çalışma, düzensiz çalışma saatleri ve güvenli yürüyüş alanlarının yetersizliğinin de fiziksel aktiviteyi zorlaştırdığını belirten Akarsu, diyabetin yalnızca bireyin ne yediği veya ne kadar spor yaptığıyla açıklanamayacağını, ekonomik koşulların, eğitim düzeyinin, yaşanılan çevrenin ve çalışma şartlarının da hastalık üzerinde etkili olduğunu söyledi. Tip 2 diyabetin ergenlik ve genç erişkinlik dönemlerinde daha sık görülmeye başladığını kaydeden Akarsu, çocukluk çağı obezitesindeki artışa, ekran karşısında geçirilen süreye, fiziksel oyun alanlarının azalmasına ve hazır gıda tüketimine dikkati çekti.

Genç yaşta başlayan tip 2 diyabette kişinin hiperglisemiye maruz kaldığı toplam sürenin uzadığını belirten Akarsu, "Artık diyabeti yalnızca 50-60 yaşından sonra karşılaşacağımız bir hastalık olarak görmemeliyiz" diyerek böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonlarının gelişme riskinin arttığını, çocukluk çağından itibaren sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve kilo kontrolü alışkanlıkları kazandırılması gerektiğini ve diyabetle mücadelenin çocukluk çağında başlaması gerektiğini söyledi.

Tip 2 diyabetin uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebildiğini, bazı hastalarda hastalığın ilk kez göz muayenesi, böbrek fonksiyon testleri veya başka bir nedenle yapılan kan tetkikleri sırasında tespit edildiğini anlatan Akarsu, "Türkiye'de diyabetli erişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5'i hastalığının tam olarak farkında değil" diyerek bu oranın yaklaşık 4,37 milyon kişiye karşılık geldiğini belirtti. Çok su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, yorgunluk, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesi diyabetin belirtileri arasında yer alıyor. Akarsu, 40 yaş ve üzerindeki bireylerin, fazla kilolu veya obez kişilerin, birinci derece yakınlarında diyabet bulunanların, hipertansiyonu ve kan yağları yüksekliği olanların diyabet açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Kontrolsüz diyabette küçük ve büyük damarları etkileyen komplikasyonların geliştiğini dile getiren Akarsu, hastalığın gözde görme kaybına, böbreklerde kronik böbrek hastalığına ve böbrek yetmezliğine, sinir sisteminde uyuşma, yanma ve duyu kaybına neden olabildiğini belirterek "kalp krizi, inme, ayak yaraları, enfeksiyon ve bazı durumlarda uzuv kaybı"nın diyabetin ciddi sonuçları arasında yer aldığını söyledi.

Yüksek riskli bireylerde yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın gelişme riskinin yaklaşık yüzde 58 azaltılabildiğini bildiren Akarsu, başlangıç vücut ağırlığının yüzde 7'sinin verilmesinin ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılmasının hedeflendiğini söyledi. Tam tahıllı ürünler, sebze ve baklagil tüketimini öneren Akarsu, şekerli içecekler ile işlenmiş gıda tüketiminin azaltılması gerektiğini kaydetti. Yeni nesil ilaçların kan şekerini kontrol etmenin yanı sıra kalp ve böbrek sağlığının korunmasına da katkı sağlayabildiğini ifade eden Akarsu, sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojilerinin özellikle tip 1 diyabetli hastalarda kan şekeri kontrolünü iyileştirerek hipoglisemi riskini azalttığını belirtti.