NoorSadaNoorSada
SON DAKİKAYargıGelişiyor✓ 1 kaynak

Uluslararası Adalet Divanı perşembe günü soykırım davasında kararını açıklıyor

Bir devleti ilk kez soykırımdan sorumlu tutabilecek karar ve bunun Güney Afrika'nın İsrail'e karşı davasına olası yansımaları

Hız:

ℹ️ Tarayıcı tabanlı sesli okuma · yapay zeka stüdyo sesi yakında

YA
Yusuf Al-Saadi
· 2 dk okuma
Harita: Myanmar · Fotoğraf: NoorSada · Natural Earth

Lahey merkezli Uluslararası Adalet Divanı, perşembe günü Gambiya'nın Myanmar'a karşı açtığı davada kararını açıklıyor. Gambiya, Myanmar'ı 1948 tarihli BM Soykırımın Önlenmesi Sözleşmesi'ni, Rohingya'ya yönelik askeri harekatı ve baskıcı politikalarıyla ihlal etmekle suçluyor. Karar, davanın ele alınmasından yedi yıl sonra geliyor.

Karar, Myanmar hükümetinin bu azınlığa karşı soykırım işleyip işlemediğini belirleyecek. Bu, Divan'ın bir devleti soykırım işlemekten dolayı hukuki sorumluluk altına soktuğu ilk durum olabilir; zira daha önceki Balkan davaları doğrudan sorumluluğun tespitiyle sonuçlanmamış, ancak Sırbistan Srebrenitsa katliamını önlememekten sorumlu tutulmuştu.

Hakimler önündeki hukuki tartışma, ulusal, etnik, ırksal ya da dini bir grubun tamamen veya kısmen yok edilmesine yönelik kasıtlı niyetin kanıtlanmasına odaklanıyor. Bu unsur, soykırım suçunu diğer uluslararası suçlardan ayırıyor.

Divan, geçen ocak ayında kapalı kapılar ardında yapılan oturumlarda, mülteci kamplarından gelen hayatta kalanların doğrudan tanıklıklarını dinledi. Bu tanıklıklar arasında çocukların öldürülmesi ve yakılmasına ilişkin anlatımlar ile toplu mezar görüntüleri yer aldı. Dava dosyası, birçok köyde belgelenen katliamlara dayanıyor. Bunlar arasında, hayatta kalanların sivillere yönelik sistematik öldürmelerden ve çocukların bir nehirde boğulmasından söz ettiği Tula Toli köyü de var; nitekim uydu görüntüleri köyün tamamen yıkıldığını doğruladı.

Trajedinin kökleri, Rohingya'nın vatandaşlıktan mahrum bırakıldığı onlarca yıllık ayrımcılık ve baskıya dayanıyor. Kriz, 2017'de Rohingya'dan silahlı bir grubun düzenlediği saldırıların ardından zirveye ulaştı. Ordu buna, "temizlik operasyonları" adı verilen geniş çaplı bir askeri harekatla karşılık verdi ve yüz binlerce kişi Bangladeş'e kaçtı. Bugün hâlâ 1 milyondan fazla mülteci sıkışık kamplarda yaşıyor; Myanmar içinde kaldığı düşünülen Rohingya sayısı ise 600 binden az.

Myanmar makamları soykırım işlendiğini reddediyor ve ordunun operasyonlarının silahlı bir isyana yönelik olduğunu vurguluyor. Devleti mahkum eden herhangi bir karar, Min Aung Hlaing üzerindeki uluslararası baskıyı artıracak. Hlaing, 2016-2017 yılları arasındaki askeri operasyonlar sırasında orduyu yönetmiş, ardından 2021'de Aung San Suu Çii liderliğindeki seçilmiş hükümeti deviren ve ülkeyi on binlerce kişinin ölümüne yol açan bir iç savaşa sürükleyen askeri darbeyi gerçekleştirmişti. Hlaing geçen nisan ayında sivil cumhurbaşkanlığı görevini devraldı ve insanlığa karşı suç işlediği suçlamalarına ilişkin olarak Uluslararası Ceza Mahkemesi önünde ayrı bir soruşturmayla karşı karşıya.

Kararın önemi, Güney Afrika'nın İsrail'e karşı Gazze Şeridi'ndeki savaşı gerekçesiyle açtığı davaya da uzanıyor. Karar, hakimlerin soykırım niyetinin kanıtlarıyla nasıl başa çıktığına dair bir gösterge sunabilir; özellikle de bir nüfus grubuna karşı askeri güç kullanıldığında. Ancak bir fark var: İsrail daha güçlü bir ABD diplomatik desteğine sahip.

ABD'nin tutumu ise çelişkili: Washington, Başkan Joe Biden döneminde Rohingya'nın maruz kaldıklarını soykırım olarak nitelendirmişti. Ancak Donald Trump döneminde uluslararası yargı kurumlarına karşı daha sert bir tutum benimsiyor; zira BM büyükelçisi Mike Waltz, gelecekte müttefik ülkelerin askerlerini yargılamak için kullanılabilecek bir hukuki standart oluşturulması konusunda uyardı.

Pratikte, yüzlerce Rohingya hayatta kalanını temsil eden hak örgütleri, kararın ülkeleri Myanmar'a silah ve uçak yakıtı ihracatını durdurmaya itmesini umuyor. Ancak Divan'ın kararlarını uygulatmak için doğrudan bir yürütme mekanizması yok. Güvenlik Konseyi uygulamanın desteklenmesine katkıda bulunabilir; ancak büyük güçler arasındaki bölünmeler bağlayıcı adımlar atılmasını zorlaştırıyor.

Kaynaklar — Bu haberi nasıl biliyoruz