Netanyahu gidebilir... ama Smotrich ve Ben-Gvir'in mirası İsrail kurumlarında mevzileniyor

İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un liderliğindeki herhangi bir hükümeti açıkça reddettiklerini duyurdu. Bu açıklama, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Eisenkot'u da kapsayan bir birlik hükümetinden söz ettiği bir dönemde geldi.

Alışılmadık bir adım atan Ben-Gvir, Netanyahu'nun artık iki seçeneği olduğunu söyledi: ya "İsrail'i kurtarmak" için kendisini seçecek ya da Eisenkot'u seçecek. Smotrich ise Haredi partilerden müttefiklerini Eisenkot ile müzakerelere girmemeleri konusunda uyardı ve oylarını Netanyahu'yu devirmek için kullandıktan sonra onlardan "kurtulacağını" söyledi.

İki ismin ağırlığı, Netanyahu'nun 2022'de Ben-Gvir liderliğindeki Otzma Yehudit ve Smotrich liderliğindeki Dini Siyonizm partisiyle kurduğu ittifaka dayanıyor. Anlaşma uyarınca Smotrich Maliye bakanlığını aldı ve bu ona İsrail bütçesi ile işgal altındaki Batı Şeria'daki bir dizi kurum üzerinde kontrol sağladı; ayrıca Savunma Bakanlığı'nda ek bakan rolü verildi. Terörü teşvik etmekten hüküm giymiş olan Ben-Gvir ise Ulusal Güvenlik Bakanı oldu.

Eleştirmenler, iki bakanın nüfuzlarını en sert politikaları dayatmak için kullandığını, Gazze savaşının en ateşli destekçileri arasında yer aldıklarını ve herhangi bir geri adım karşısında hükümete verdikleri desteği çekmekle defalarca tehdit ettiklerini söylüyor. Eylül 2024'te Ben-Gvir, ABD Başkanı Donald Trump'ın ortaya koyduğu Gazze planı çerçevesinde esirlerin serbest bırakılmasının ardından Hamas hareketi varlığını sürdürürse hükümeti düşürmekle tehdit etti. İki bakan Gazze'nin ilhak edilmesi ve sakinlerinin yerinden edilmesi çağrısında bulundu.

Haziran 2024'te İrlanda ve Hollanda iki bakana seyahat yasağı getirdi, başka ülkeler de varlıklarını dondurdu. İrlanda Başbakanı Micheál Martin, bu adımların "Filistinlilerin Filistin'den çıkarıldığını görme arzuları" nedeniyle alındığını söyledi.

Massachusetts Lowell Üniversitesi'nden Arie Perliger, iki ismi tek bir blok olarak ele almayı reddediyor. "Ben-Gvir'in gücü popülist ve gösterişçi; muhalefet ona uyuyor" diyen Perliger, Smotrich'in ise "söylemsel değil bürokratik" başarılar elde ettiğini, bu nedenle finansmanı ve yerleşim politikası üzerindeki kontrolü kesilirse "kaybedecek daha çok şeyi" olduğunu söyledi.

Savunma Bakanlığı'ndaki konumundan hareketle Smotrich ayrı bir yerleşim idaresi kurdu ve Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişletilmesini teşvik etti. Ağustos 2024'te "E1" yerleşim planını yeniden canlandırdığını duyurdu ve "Filistin devleti fikrini" gömeceği konusunda övündü. Ben-Gvir ise İsrail polisini siyasileştirmek ve cezaevi idaresinde geniş çaplı değişiklikler yapmakla suçlanıyor. Perliger, "Bunlar kadrolar, prosedürler ve sahadaki olgular; bunları tersine çevirmek sürdürülebilir bir siyasi irade gerektirir" diyor.

Essex Üniversitesi'nden Roi Zur ise Smotrich'in hareketinin 1967 savaşına kadar uzandığını ve Otzma Yehudit ile birlikte İsrailli seçmenlerin yaklaşık yüzde 10'unun desteğine sahip olduğunu belirterek şunları ekliyor: "İstikrarlılar ve uzun yıllar kalacaklar."