TEPAV: Türkiye'de 17,6 milyon kişi çoklu yoksunluk içinde

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), TÜİK'in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması verilerini kullanarak 2025 yılında 17,6 milyon kişinin çoklu yoksunluk içinde olduğunu saptadı. Bu rakam nüfusun yüzde 20,9'una karşılık geliyor; aynı oran 2019'da yüzde 25,3'tü.

Araştırma, reel medyan eşdeğer gelirin 2019-2025 arasında yüzde 72 artmasına karşın temel ihtiyaçlardaki sıkıntının sürdüğünü ortaya koyuyor. Reel değeri sabit tutulan göreli yoksulluk eşiğinin altında kalan nüfus oranı 2019'daki yüzde 21,3'ten 2025'te yüzde 4,2'ye gerilemesine karşın iki günde bir et, tavuk veya balık içeren öğün tüketemeyenlerin oranı 2019'daki yüzde 33,6'dan 2025'te yüzde 35,1'e yükseldi.

Çoklu yoksunluk; beslenme, ısınma, barınma, ödemeler, eşya ve sosyal yaşam, sağlık hizmetlerine erişim, gelir ve hanede çalışma olmak üzere sekiz alanda ölçüldü. Bu alanların en az dördünde sorun yaşayanlar çoklu yoksun, en az beşinde sorun yaşayanlar ise ağır çoklu yoksun olarak tanımlandı. Ağır çoklu yoksunluk oranı aynı dönemde yüzde 15,8'den yüzde 13'e geriledi.

Araştırmanın çarpıcı bulgularından biri şu: Çoklu yoksunluk içindeki kişilerin yüzde 31,3'ü, yani yaklaşık 5,5 milyon kişi, resmi yoksulluk eşiğinin üzerinde gelire sahip. Bu gruptakilerin yüzde 57,2'si ise hane geçimini sağlamakta zorlandığını belirtiyor. TEPAV, özellikle kira ve yaşam maliyetlerinin yüksek olduğu büyükşehirlerde gelirleri yoksulluk sınırının üzerinde olan hanelerin de beslenme, ısınma ve faturaların ödenmesi gibi alanlarda sıkıntı yaşayabildiğini vurguluyor.

Dört veya daha fazla çocuklu hanelerde yaşayan çocukların yüzde 45,2'si ağır çoklu yoksunluk içindeyken tek çocuklu hanelerde bu oran yüzde 8. Ağır çoklu yoksunluk ayrıca tek ebeveynli ve hane reisinin işsiz olduğu ailelerde de daha yoğun görülüyor. Güneydoğu Anadolu Bölgesi yoksunluğun öne çıktığı bölgeler arasında yer alıyor.

Araştırma, çoklu yoksunluk yaşayan kişilerin yüzde 76 ila 82'sinin bir sonraki yıl da aynı koşullarla karşılaştığını ortaya koyuyor. TEPAV, yoksunluğun gelir yoksulluğuna kıyasla daha kalıcı hâle gelebildiğine dikkat çekti.

Türkiye'nin AB-27 karşılaştırmasında da geride kaldığı görüldü: Gelir yoksulluğu, ağır maddi ve sosyal yoksunluk ile hanede çok düşük çalışma yoğunluğu göstergelerinden en az ikisinde aynı anda sorun yaşayanların oranı Türkiye'de yüzde 11,1 iken AB-27 ortalaması yüzde 6,1.

TEPAV, TÜİK'in resmi yoksulluk göstergelerine çoklu yoksunluk ölçütünün eklenmesini, sosyal yardımların belirlenmesinde yalnızca hane gelirinin değil beslenme, ısınma ve ödeme güçlüğü gibi temel ihtiyaçların da dikkate alınmasını önerdi. Bunların yanı sıra hanelerin yaşam koşullarını değerlendirecek bir yoksunluk puanı oluşturulmasını ve çoklu yoksunluk için kalkınma planına ayrı bir hedef konulmasını da talep etti.