Doğum Günü İçin Dizel, Zaman Kazanmak İçin Varil: Washington Varil Alıyor, Moskova Zaman Kazanıyor

Donald Trump Cuma günü Beyaz Saray'da Vladimir Putin'e dizel sattığı için teşekkür etti. Konuşmasında «büyük» kelimesini iki kez, «memnun» kelimesini üç kez kullandı. Saatler içinde Rus devlet tel servisinde yayımlanan konuşma metni, bir başkanlık açıklamasından çok bir makbuz gibi okunuyor.

Asıl belirleyici olan zamanlama. Saatler önce, Kremlin'in dış politika danışmanı Yuri Ushakov'un «esaslı» ve «samimi» olarak nitelendirdiği doksan dakikalık telefon görüşmesinde Putin, Trump'a üçlü barış görüşmelerinin kısa vadede yeniden başlamasının olası olmadığını söyledi. Geçen ay Moskova'da yapılan parlamento seçimleri sırasında gerçekleştirilen Ukrayna insansız hava aracı saldırılarını gerekçe gösterdi. Volodymyr Zelensky, hafta başında Kyiv'in masaya oturmaya hazır olduğunu açıklamıştı. Marco Rubio ise Perşembe günü savaşı «tehlikeli bir çıkmaz» olarak nitelendirmişti. Washington saatiyle Cuma akşamına gelindiğinde, bu çıkmaza ticari bir ek bölüm eklenmiş oldu.

Karar vericinin kim olduğunu sormak gerekiyor. Bu bir yaptırım satırını bir rafineri lobisinin baskısıyla isteksizce gevşeten Dışişleri Bakanlığı çalışma grubu değildi. Bu, aynı Rusya Cumhurbaşkanı'nın kendisine görüşmelerin artık olmayacağını söylediği sırada, Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı'nın Rusya Cumhurbaşkanı'na bir yakıt sözleşmesi için bizzat kameralar önünde teşekkür etmesiydi. Sıralama, politikanın ta kendisi.

Bütçenin ne dediğini sormak gerekiyor. Hukuki mimarisi ne olursa olsun bir dizel muafiyeti, Rus yakıt kompleksine dolar akıtıyor. Rus yakıt kompleksi, Ukrayna'ya karşı sürdürülen savaşı finanse eden federal bütçenin tek en büyük katkı kaynağı. Körfez kıyısındaki bir dağıtıcıya satılan varil ile Engels hava üssüne gönderilen Shahed insansız hava aracı arasında zeki bir muhasebe bölmesi kurmak mümkün değil. Para değiştirilebilir nitelikte. Her iki hazinedeki herkes bunu biliyor. Soru yalnızca bunu yüksek sesle söylemeye hazır olup olmadıkları.

1990'ların sonunda ABD'nin Ukrayna Büyükelçisi görevini yürüten Steven Pifer, bunu Cuma günü Kyiv merkezli bir röportajda yüksek sesle söyledi: Rus yakıtına giden Amerikan dolarları, Rus ordusunun daha fazla füze ve bomba satın almasına yardım edecek. Kararı «son derece akılsızca» olarak nitelendirdi. Ayrıca açık olan siyasi bedeli de dile getirdi: Washington'ın müzakere masasına zorlamak amacıyla Moskova üzerindeki baskıyı sıkılaştırması gerekiyordu. Bunun yerine bir musluğu açtı ve karşılığında görüşmelerin neden beklemek zorunda olduğuna dair nazik bir açıklama aldı.

İşte tam da bu noktada benzin istasyonundaki fiyat gerekçesi çöküyor. Trump gazetecilere petrol fiyatlarının «kayalar gibi düştüğünü» söyledi. Fiyatlar anlaşmadan önce de düşüyordu; bunun tek bir Rus dizel hattıyla değil, talep yumuşaması ve OPEC+ üretim disipliniyle doğrudan ilgisi var. Rus dizelinin ABD perakende fiyatları üzerindeki marjinal etkisi, iyi niyetle bakıldığında bile yuvarlama hatasının ötesine geçmiyor. Rus mali gelirleri üzerindeki marjinal etki ise öyle değil.

Peki gerçekte ne satın alındı? Yakıt değil. Yakıt bir bahaneydi. Washington'ın satın aldığı şey kişisel diplomasinin tiyatrosuydu: bir doğum günü telefonu, özel elçi Steve Witkoff aracılığıyla 7 Ekim'de iletilen sıcak tebrikler, Rus liderinin Türkmenistan'daki BDT zirvesinden dönmesinin ardından gerçekleştirilen doksan dakikalık görüşme. Moskova'nın satın aldığı şey ise çok daha değerliydi: Rus diplomasisinin müzakere etmeyi reddettiği tam o anda, Rus ihracatının kamuoyu önünde Amerikan onayına kavuşması. Yaptırımların uygulanması konusunda kararsız olan her üçüncü başkentteki yansımalar — Körfez rafinerleri, Hint harmanlayıcılar, Türk aracılar — artık netleşti. Amerikalılar satın alıyorsa, uyum çevresi bir kurgunun içinde kalıyor.

Burada tarihsel bir örüntü var; ancak buna dikkatli yaklaşmak gerekiyor. Büyük güçler, başka alanlarda yaptırım uyguladıkları rakipler ile diplomatik kapıları açık tutmak için sıklıkla ticari kanalları kullanmıştır — 1970'lerde Sovyetler Birliği'ne tahıl, 1990'larda gıda karşılığı petrol gibi. Bu düzenlemeler insani ya da kaldıraç gerekçesiyle savunuldu. Mevcut anı ayırt eden şey, her iki gerekçenin de yokluğu. Amerika Birleşik Devletleri'nde dizel sıkıntısı yok. İnsani bir kılıf da yok. Anlaşma kendi koşullarıyla iyi bir anlaşma olarak savunuluyor; bu da onu özgün kılan şey. Daha eski ve daha basit bir örüntü daha uygun düşüyor: kişisel bir yakınlığı stratejik bir kazanım olarak yanlış okuyan işlemci bir lider ve buna izin verdiği için memnun bir karşı taraf.

Bu okumayı yanlış kanıtlayacak şey ne olabilir? Tek bir şey var ve bunu açıkça belirtmek gerekiyor. Trump yönetimi önümüzdeki çeyrek içinde dizel düzenlemesini görüşmelere yönelik sert ve tarihli bir ültimatomla — belirli bir ikincil yaptırım tırmanmasıyla, Rusya'ya yönelik bir son taryihe bağlı Kyiv'e bir silah paketiyle — eşleştirirse, dizel anlaşması geriye dönük olarak sopanın öncesindeki tatlandırıcı olarak okunabilir. Kanıt ödenek belgelerinde ve lisans mektuplarında olacak, kürsü dilinde değil. Böyle bir sıkılaştırma gelmezse muafiyet politikanın kendisidir, ve bu politika da anlaşmacılık kılığına bürünmüş sürükleniş.

Ushakov, iki liderin yeniden görüşeceğini söyledi. Elbette görüşecekler. Müşteri her zaman tedarikçiyi geri arar.