Avrupa Dublin'de bir sandalye kazandı, öğleden sonrasını kimin oturacağını tartışarak geçirdi

Bu hafta Dublin'den çıkan en anlamlı cümle bir şakaydı. Estonya başbakanı bir muhabire, Avrupalı liderler arasında Ukrayna görüşmelerinin bir sonraki turunda Avrupa adına kimin konuşacağı kavgasının kendi televizyon programını hak ettiğini ve en iyi bölümlerin cuma gününe saklandığını söyledi. O cümleyi iki kez okuyun. Bir hükümet başkanı, başka bir konu hakkında olması gereken bir zirvede, bir barış müzakeresinde Avrupa'nın temsili sorusunu içerik olarak ele alıyor. Şaka komik çünkü doğru. Bütün sorun da bu.

Perşembe günü gerçekte neyin hareket ettiğine bakalım. İki Amerikalı elçi, Steve Witkoff ve Jared Kushner, Abu Dabi'de iki günlük üçlü görüşmeleri tamamladı, Moskova'ya uçtu, Vladimir Putin ile bir araya geldi, ardından Volodymyr Zelenskiy'ye brifing vermek için Dublin yakınlarındaki bir askeri üsse uçtu. Bu mekik diplomasisinden iki somut şey çıktı: Zelenskiy'nin binden fazla Ukraynalıyı eve getirebileceğini söylediği bir savaş esiri takası ve Avrupalı temsilcilerin bir sonraki turda masada olacağına dair sözlü bir taahhüt. Kushner'ın ifadesi netti: Washington, Avrupalılar masada olmadan bu anlaşmayı kapatamaz. Amerikan anlatımına göre Putin, deneyeceğini söyledi. Kremlin, haberin yazıldığı sırada bu düzenlemeyi resmen teyit etmemişti — altı çizilmesi gereken bir cümle.

Şimdi asimetriye bakın. Bu müzakere masasının bir tarafında, tek bir adam karar verdiği için tek sesle konuşan bir Rus devleti var. Kremlin'in Witkoff-Kushner görüşmesinin ardından yayımladığı açıklama, Moskova'nın Amerikalılara NATO'nun daha fazla genişleyemeyeceğini söylediğini ve Rusya'nın, Avrupa katılırsa yeni bir Avrupa güvenlik mimarisini tartışmasını beklediğini açıkça ortaya koydu. Bu prosedürel bir talep değil. Bu, Moskova'nın Avrupa'nın sandalyesi sorusunu Avrupa'nın güvenlik düzeni sorusunu yeniden açmak için kullanması. Putin bir sandalye vermiyor; onun fiyatını belirliyor.

Diğer tarafta ise, hiç de Ukrayna hakkında olmaması gereken bir zirve için Dublin'de toplanmış, yirmi yedi küsur hükümet var; Avrupa'nın E3 — Almanya, Fransa, Birleşik Krallık — üzerinden mi, İtalya ve Polonya'nın eklendiği genişletilmiş beşli üzerinden mi, AB kurumları üzerinden mi, yoksa henüz adı konmamış geçici bir koalisyon üzerinden mi konuşacağına karar vermeye çalışıyor. Friedrich Merz, beş ülkeden oluşan formatla bir sorunu olmayacağını kamuoyu önünde söyledi ve haklı olarak, Rusya'yı ikna etmenin isim levhasından daha önemli olduğunu ekledi. Esas itibarıyla haklı. Ama bunu yüksek sesle söyleyerek Moskova'ya daha önce elinde olmayan bir koz veriyor: eğer isim levhası daha küçük bir soruysa, Moskova kendisine hiçbir maliyet yüklemeden isim levhasına itiraz edebilir.

Buradaki örüntü bu savaştan daha eski. Avrupa, Rusya'yı doğrudan ilgilendiren güvenlik konularında her kolektif hareket etmeye çalıştığında, işleyen küçük format ile meşru olan büyük format arasında seçim yapmak zorunda kaldı. On yıl önceki Minsk mimarisi Berlin ve Paris üzerinden yürüdü, çünkü Berlin ve Paris bir telefon görüşmesinde gerçekten karar alabiliyordu. Sonuç, ne ayakta kalan ne de kıtayı temsil eden bir anlaşma oldu. Şimdiki beş ülke fikri, Roma ve Varşova'nın eklendiği Minsk'tir — bu meşruiyet açısından bir iyileşme, uyum açısından bir karmaşıklıktır. Benzetme birebir değil: bu kez Washington dengeleyici bir güç olarak değil, işi bitiren taraf olarak yönetiyor ve Avrupa, kendi yazmadığı bir anlaşmanın garantörü olarak davet ediliyor. Bu farklı türde bir sandalye.

İki şeye dikkat edin, çünkü bunlar size neyin gerçek olduğunu söyleyecek. Birincisi, Kremlin'in Avrupa'nın katılımına dair resmi bir teyit yayımlayıp yayımlamayacağı ve bunu hangi formatta yapacağı. Ushakov'un açıklaması bu noktada dikkatle sessizdi. Moskova E3'ü teyit ederse, tercih ettiği daha küçük Avrupa'yı kazanmış olur. Beşliyi teyit ederse, bir şeyden taviz vermiş olur. Hiçbir şeyi teyit etmezse ve bir sonraki tur Avrupalılar masada olmadan gerçekleşirse, Kushner'ın onlar olmadan kapatamayız cümlesi bir koşul değil, bir nezaket ifadesiydi. İkincisi, savaş esiri takasının gerçekten tarafların tarif ettiği takvimde — aylar değil, haftalar içinde — gerçekleşip gerçekleşmeyeceği. Savaş esiri dosyası, tarafların daha önce yerine getirdiği tek başlık. Bu iş sarkarsa, bu haftanın diğer tüm açıklamalarını pozisyon alma olarak değerlendirin.

Ne düşündüğümü söyleyeyim. Masadaki sandalye, kıtanın davrandığı kadar değerli değil; o sandalyeyi kimin dolduracağı kavgası ise kıtanın davrandığından daha değerli. Moskova'nın koşullarında 'yeni bir güvenlik mimarisi'ni tartışmayı kabul eden kötü seçilmiş bir Avrupa delegasyonu, hiç delegasyon olmamasından daha kötüdür, çünkü tavizi aklamış olur. Toprak, yaptırımlar ve savaş sonrası garantiler konusunda tek bir pozisyonla gelen iyi seçilmiş bir delegasyon ise Dublin'in bugün verdiği tartışmaya değer — dışarıdan bakıldığında bu tartışma bir televizyon programı gibi görünse bile.

Rahatsız edici kısım şu: Moskova bu şovu sahne alanlardan daha iyi anlamış. Kremlin'in sandalye için istediği fiyat zaten masada. Avrupa ödemeye razı olup olmadığına henüz karar vermedi, çünkü ödemeyi kimin yapacağına henüz karar vermedi.