Kazakistan İkinci Bir Boru Hattı Arıyor ve Kremlin Bunu Fark Ediyor

Astana'dan bu hafta çıkan en açıklayıcı cümle bir altyapı raporunun içinde gömülüydü: Kazakistan ham petrolü için Baku-Supsa güzergahını «yeniden canlandırmayı değerlendiriyor». Hükümetler ana ihraç koridoru çalıştığında alternatif ihraç koridorlarını değerlendirmezler. Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu'nun kesintilerini incelediklerinde, hesapları yaptıklarında ve Rus topraklarındaki siyasi risk priminin artık varil başına daha fazla ödemeyi başka yerde yapmayı haklı kılacak kadar yüksek olduğu sonucuna vardıklarında değerlendirirler.

Cumhurbaşkanı Tokayev'in ekonomi bloğu bu kararın etrafında iki yıldır dolanıyor. Değişen şey Hazar'ın jeolojisi ya da Novorossiysk'teki tarife tablosu değil. Değişen şey, HBH'nin siyasi bir valf değil, ticari bir atardamar olarak işleyeceğine dair güvendir. 2022'den bu yana Karadeniz terminalindeki her «teknik» kesinti, Kazakistan'ın petrol bakanlığına aynı dersi öğretmiştir: boru hattı Moskova istediği zaman çalışır. Bu ders uzun sürmüştür çünkü alternatif pahalıydı. Şimdi alternatif pahalı ve gerekli olup, bu farklı bir hesaplamadır.

Baku-Supsa bir çözüm değil, bir sinyaldir. Hattın kapasitesi iyi bir günde HBH'nin taşıdığının sadece bir kısmıdır ve Gürcistan şu anda lojistik huzurun bir reklamı değildir — Tiflis'teki savcı muhalefet figürlerine ihanet suçlaması yöneltmeyle meşgul ve Batum'da bir kamu yayıncısının sunucusu cadde ortasında dövüldüğünü rapor etmiştir. Ancak Kazakistan, Gürcistan'ı istikrarlı bir ortak olarak değerlendirmiyor. Bunu Rus olmayan bir ortak olarak değerlendiriyor. Bu daha düşük bir standardır ve mevcut pazarda değerlendirilen standarttır.

Kazak hamlesi bu hafta Mikhail Galuzin'in Tiflis hakkında söylediklerine karşı oku. Moskova, demiştir ki, «daha ileri pragmatik ilişkiler geliştirmeye açıktır». Rus bakan yardımcısı «pragmatik» kelimesini ev sahibinin «esnek» kullanma şekliyle kullanır: bu, şartların bizimkisi olduğu ve siz bunları zamanla makul bulacağınız anlamına gelir. Galuzin'in Gürcistan'a karşı cazip çıkış kampanyası ve Kazakistan'ın sessiz güzergah alışverişi aynı konuşmanın iki yarısıdır. Moskova, tam da kuzey komşularının çıkış fiyatlandırması yaptığı anda Güney Kafkasya'yı lojistik arka bölgesi olarak kilitlemek çalışıyor.

Bu bizi ikinci cepheye götürüyor. Brent bu hafta Hormuz etrafındaki yenilenen şiddet üzerine yükseldi ve Mısır'a ait bir gemide altı denizci Bab al-Mandeb'de öldü — Amerika-İsrail kampanyası Iran'a karşı başladığından bu yana Husiiler'le bağlantılı ilk denizcilik ölümleri. Tahran ise, kendi tarafından Boğaz'ın yeniden açılmasını değerlendireceği koşulları yayınladı, bu diplomat dilinde «biz ölçümü çalıştırıyoruz» demektir. ABD Donanması ablukayı kırmaya çalışan ticari bir geminin hareketini engelledi. Bunların hiçbiri klasik anlamda bir savaş değildir. Bunların hepsi hareket eden her varil için bir vergidir.

Bu, Astana'nın güzergah denetiminin bir dip not olmaktan çıktığı bağlamdır. Eğer Hormuz savaş bölgesi olarak fiyatlandırılmaya devam ederse ve HBH siyasi bir araç olarak fiyatlandırılmaya devam ederse, kıta içi hidrokarbonlara sahip ülkeler, teker teker, egemen servetlerinin başka birinin dış politikasına bağlı olduğunu keşfederler. Kazakistan çoğundan daha fazla seçeneğe sahiptir — Baku-Supsa, Baku-Tiflis-Ceyhan hattı, transhazar tanker güzergahı, Pekin'in daha dolgun görmekten hoşlanacağı Çin'e doğu boru hattı. Ancak HBH bağımlılığının yönetilebilir olduğu konusunda rol yapacak zamanı yoktur.

Bu okumayı yanlış kanıtlayan şey şudur. Eğer önümüzdeki çeyreklerde Kazak hacimleri HBH'den sabit kalırsa ve Baku-Supsa konuşması sessizce bakanlık raporlarından kaybolursa, Astana tarife yeniden müzakere etmek için blöf yaptığından ve Moskova bunu çağırdığından demektir. Bu 2022 öncesi dengeye dönüş olurdu, bu mümkündür ancak Novorossiysk'teki valf konusunda sunulan Rus ılımlılığın bir seviyesini gerektirirdi ve bu bir süredir teklif edilmemiştir.

Daha ilginç senaryo yavaş olandır. Kazakistan, siyasi geometriyi değiştirmek için ihraçlarının çoğunu HBH'den çıkarmak zorunda değildir. Marjinal varil seçiminin olacağı kadar hareket ettirmek zorundadır. Marjinal varil seçime sahip olduktan sonra, Rusya ile tarife konuşması değişir, Çin ile konuşma değişir ve — Astana'daki oda için en önemlisi — başkan yönetimi ile kendi petrol şirketleri arasındaki konuşma değişir. Hidrokarbon işinde egemenlik bir konuşma değildir. Bu bir yedek boru hattıdır.

Galuzin pragmatizm sunmaya devam edebilir. Kazak maliye bakanlığı daha pahalı ve daha dürüst bir şey sunuyor: ikinci bir güzergah, fiyatlandırılmış.