Rosstat'tan Sızan Tabut Sayısı: Bir Buryat Köyünden Körfez Sukukuna Bir İpucu

Önce bir not, çünkü defter açık: 26 Ekim'de bu köşede verdiğim söz bugün vadesini doldurdu. Suudi özel sektör işveren birliklerinden en az birinin, Nitaqat eşik revizyonuna dair resmi bir uygulama rehberi ya da geçiş talebi yayımlayacağını söylemiştim. İzlediğim kaynaklarda böyle bir açıklama çıkmadı. Hakem kararı net: KANIT YOK. Bu, tezin yanlış olduğu anlamına gelmez; eşiğin pratik yükünün henüz birliklerin kamuya açık diline sızmadığı anlamına gelir. Sessizlik de bir veridir, ama vaadi tutmadım. Kayıtlara geçsin.

Şimdi bu haftanın en ağır hikâyesine. Perşembe gecesi Rosstat'ın iç verilerinden sızdırıldığı bildirilen 450.000 rakamı — Ukrayna cephesinde ölen Ruslar — bir manşet değil, bir merdivendir. En altta bir insan var. En üstte, bu sabah Riyal'in 3,7500'de, Dirhem'in 3,6725'te hiç kıpırdamadan açılmasının neden hâlâ bu rakamla aynı cümlede okunması gerektiğinin cevabı var. Aşağıdan yukarı çıkalım, sonra iki cümlede geri inelim.

BİRİNCİ BASAMAK: BİR HANE. Sızıntıyı derleyen yabancı basın kaynaklarına göre ölümlerin yüzde 72'si Donetsk olarak adlandırılan bölgede kayıt altına alındı; Bakhmut'un on aylık muharebesinde 20.000'i aşkın Rus askerinin öldüğü bu alanda. Ama ölü sayısının coğrafi dağılımından daha dikkat çekici olan şey, etnik dağılımdır: Moskova gibi büyük şehirler, nüfuslarının önerdiği paydan belirgin biçimde daha az kayıp veriyor; Rusya'nın etnik cumhuriyetleri ise orantısız yük taşıyor. Bir araştırmacının yabancı basına verdiği ifadeyle, bazı küçük etnik topluluklar için bu, «bütün ulusların yok edilmesi» anlamına geliyor. Mekanizma soğuktur ve ekonomiktir: yerelde bulunabilecek her şeyden çok daha yüksek bir maaş, ve ailenin ardından gelen cömert yan haklar. Bir hane için denklem basittir: baba cepheye gider, ay sonunda tuvalet rulosu, ekmek ve çocuğun ayakkabısı karşılanır; dönerse maaş kalır, dönmezse tazminat gelir. Burası merdivenin en alt basamağı: bir mutfak masası, iki imza, bir banka hesabı.

İKİNCİ BASAMAK: BİR KASABA. O mutfak masasından çıkan parayı toplayın: bir buryat köyünde, bir tuva ilçesinde, bir dağıstan kasabasında yüzlerce hane aynı sözleşmeyi aynı ay imzalıyor. Yerel ekonomide bir nakit akımı patlaması yaşanıyor — ama üretken değil, demografik. Erkekler gidiyor, para geliyor. Market cirosu artıyor, konut fiyatı artıyor, ama çalışan nüfus azalıyor. Bu, benim okumama göre, savaşın kasaba düzeyinde işleyen gizli mekanizmasıdır: ölüm bir istihdam programıdır. Bir kasabanın bütçesi birkaç çeyrek boyunca şişer, çünkü merkezi bütçe oradan askere yazılan her imza için para pompalar. Sonra bir noktada — sızıntı veritabanının gösterdiği gibi, 14.160'ı silah altındayken askeri olmayan nedenlerle (hastalık, trafik, intihar), 32.000'i de bir yıl önce aldığı yaralardan — hane kaybı birikir. Kasaba zengindir ama ihtiyardır. Üretim potansiyeli, tazminat çekleriyle takas edilmiştir. Burada ortaya çıkan şey, kısa vadeli canlanma ile uzun vadeli nüfus çukurunun aynı para transferiyle finanse edilmesidir.

ÜÇÜNCÜ BASAMAK: BİR DEVLET BÜTÇESİ. Bunu federal düzeye çıkarın. Rakam tam olarak bilinmiyor; ancak sözleşme bonusları, aylıklar, ölüm tazminatları, maluliyet ödemeleri, cenaze masrafları, yetim ve dul aylıkları — hepsi federal hazineden akıyor. Rusya resmi kayıp rakamlarını Eylül 2022'den beri açıklamadı; bağımsız tahminleri «güvenilmez» sayarak reddediyor. Ama sızdırılan veri setindeki 450.000 kalemin her biri, muhasebede bir dosya demektir. İngiliz Savunma Bakanlığı'nın eylül başındaki değerlendirmesi, yaralılar dahil kayıp rakamını 1,5 milyona kadar çıkarıyordu. Yaralı sayısı, ölü sayısının üç katı mertebesinde tutulursa — tarihsel ortalama budur — Rusya federal bütçesinin önümüzdeki on yıl boyunca omuzlamak zorunda kalacağı maluliyet yükü, bugün tartıştığımız petrol fiyatından çok daha deterministik bir kalem haline gelir. Benim okumam şu: Moskova'nın savaş finansmanı, geleneksel savunma harcaması olmaktan çıkıp uzun kuyruklu bir sosyal güvenlik taahhüdüne dönüşmüştür. Bu ikisi aynı tahvil piyasasında rekabet eder ama aynı vadede olgunlaşmaz.

DÖRDÜNCÜ BASAMAK: BİR SİSTEM. Burada Körfez'in ve Türkiye'nin okuyucusuna geliyoruz. Çünkü bu rakamın masaya yansıdığı yer, Abu Dhabi'dir. Yabancı basının bildirdiğine göre, Rusya delegasyonu salı ve çarşamba günü Abu Dhabi'de ABD ve Ukrayna ile şubattan bu yana ilk üçlü görüşme için toplanıyor; Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergei Ryabkov ilk kez heyete katılıyor, General Kurmay'dan Yury Zhigarlovsky de masada. Peskov'un Interfax'a aktardığı delegasyon listesi, bir müzakere değil, bir maliyet hesabı taşıyor. 450.000 rakamı — ya da Belarus Cyber Partisans'ın farklı metodolojiyle hesapladığı 393.881 — masanın altındaki rakamdır. Karşı tarafın kasa durumu da öyle: TASS, Ukrayna'nın ekimde alacaklılarına 495,1 milyon dolar ödediğini hesapladı; bunun 252,8 milyonu IMF'e, 197,9 milyonu Dünya Bankası'na gitti. Kiev'in ocak-ekim arasındaki borç servisi 17,39 milyar dolara ulaşırken net kamu borçlanması 18,48 milyar dolardı — yani yeni borcun yüzde 94'ü eskiyi çevirmeye gidiyor. Bir tarafta demografik maliyet, diğer tarafta likidite maliyeti. Masanın geometrisi budur.

Ve Körfez? Abu Dhabi'nin bu görüşmeye ev sahipliği yapması tesadüf değil. BAE, Rusya ile Batı arasındaki sermaye akımlarında bir geçiş odasıdır; Suudi Arabistan ise OPEC+ kotası üzerinden Rusya'nın petrol gelirinin fiyatını yan masada belirler. US-Suudi Business Council'in Washington toplantısı aynı hafta stratejik ortaklık taahhüdünü tazeledi. Zaporozhye nükleer santralinin dış beslemesini yeniden kaybetmesi, Dnipropetrovsk'ta 600.000 kişinin elektriksiz kalması — bunların her biri enerji fiyat primini yukarı iten mikro kıvılcımlardır; ama piyasa, Brent'i oynatacak kadar büyük bir kıvılcım görmedi. Körfez için denklem şu: savaş uzadıkça petrol primi küçük ama sabit, savaş biterse prim çöker ama yeniden yapılanma talebi doğar. Her iki senaryoda da dolara bağlı peg, kabininin sessiz kahramanıdır. Riyal 3,7500, Dirhem 3,6725. TASI 5 Kasım'da 10.095'te. ABD'nin haftalık ham petrol çıktısı 30 Ekim'de günde 14.003 bin varile çıktı; haftalık değişim yalnızca yüzde 0,08. Yani Amerikan arz tarafı sessiz, Rus kayıp tarafı gürültülü, ve ikisinin arasında Körfez, iki sessizliği birbirine tercüme eden odadır.

BEŞİNCİ BASAMAK: ASİMETRİ. Bedeli kim ödüyor, primi kim topluyor? Bedeli, Rusya'nın etnik cumhuriyetlerindeki haneler ve Ukrayna'nın gelecekteki vergi mükellefleri ödüyor — biri cephede, diğeri IMF ödeme planında. Primi, savaşın uzaması halinde enerji ihracatçıları, barışın gelmesi halinde yeniden yapılanma müteahhitleri topluyor. Körfez her iki tarafta da oturuyor. Türkiye'nin pozisyonu daha kırılgan: bir uzmanın geçen hafta kamuya açık yayınında paylaştığı değerlendirmeye göre, net döviz pozisyonunun 19 milyar dolara, brüt rezervlerin 151 milyar dolara gerilemesi, mart ayındaki 79 milyar dolarlık net rezerv zirvesinden yaklaşık 60 milyar dolarlık bir erime demek. TCMB'nin önümüzdeki iki ay faiz indiremeyeceği, başka bir uzmanın tezi; kur kontrolü politikasının TL mevduat getirisini doların en az yüzde 1 üstünde tuttuğu da öyle. Bunlar görüş, veri değil; ama Abu Dhabi masasının bir ucunda imzalanacak her ateşkes maddesi, Ankara'nın kur koridorunu yeniden fiyatlar.

Sisteme çıktık; şimdi iki cümlede sokağa iniyoruz. Abu Dhabi masasında Ryabkov'un önüne konacak kayıp dosyası, önce bir buryat köyünde imzalanan sözleşmeyi, sonra bir dağıstan kasabasının market cirosunu, sonra Moskova'nın maluliyet taahhüdünü, en sonunda Körfez pegini taşır. Riyal'in 3,7500'de kıpırdamaması, bu zincirin en sessiz halkasıdır — ve sessizlik, bugünkü piyasada, en pahalı sözdür.