On Milyar Dolarlık Sebep: Kahire Neden Washington'ın Kablolarını Okumayı Bıraktı
Mısır'daki Çin sermayesi, Nil'deki denklemi değiştiren bir eşiği aştı — ve Başbakan bunu açıkça söyledi.
Mostafa Madbouly Pazartesi günü, Mısır başbakanlarının genellikle bir bakan yardımcısına ve basın açıklamasına bıraktığı bir şey yaptı: Çin'in Mısır'a yatırımının on milyar doları geçtiğini kendi ağzından açıkladı. Bu cümleyi tekrar okuyun. Arap dünyasının en kalabalık devletinin hükümet başkanı bir kürsüden — görünür bir tatminle — Pekin'in ülkesindeki parasının on bir basamağa ulaştığını söyledi. Bu tür bir açıklama on yıl önce ikili bir komünikenin içine gömülmüş olurdu. Bugün ise Başbakan'ın istediği başlıktır.
Sayının kendisi değil, koreografi önemlidir. Mısır kırk yıldır bir patronun güvenlik mimarisine anlaşmayla bağlı bir alıcısı olmuştur. Bu ilişki reddedilmemiştir ve reddedilmeyecektir. Ama Kahire'nin denge tablosunun bileşiminde, hükümet başkanının Çin'i stratejik bir ekonomik ortak olarak adlandırmanın siyasi maliyetinin, bunu yapmama maliyetinden düşük olduğunu düşünmesine yetecek kadar bir kayma olmuştur.
Açıklamanın arkasında ne olduğuna bakın. Merkez bankası geçen ay bankacılık sektöründeki net dış varlıkları yirmi sekiz milyar doların hemen altında bildirdi — iki yıl önce Mısır makro politikasını neredeyse çökertecek olan para krizi sonrasında gerçek bir toparlanma. Bu toparlanma, Körfez mevduatları üzerine, koşulları hâlâ işleyen bir Fon programı üzerine ve Çin firmaları tarafından Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi boyunca sessizce inşa edilen endüstriyel park ekonomileri üzerine kurulmuştur. Madbouly, Pekin'e duygu sebebiyle teşekkür etmemektedir. Pekin'e teşekkür etmektedir çünkü Pekin, hazine desteğe ihtiyaç duyduğunda sahaya çıktı.
Şimdi zamanlamayı göz önüne alın. Bu açıklama, Tahran'ın Washington ile herhangi bir müzakerenin yürütülmediğini kamuoyunda inkâr ettiği ve Hürmüz Boğazı'nın durumunu İranlı yetkililerin karşılanmadığına açıkça inandığı Amerikan 'taahhütleri'ne bağladığı haberlerle aynı döngüde ortaya çıkıyor. Bölgesel harita, Kahire'nin penceresinden böyle görünüyor: güvenlik garantörü dağınık, kararsız ve Orta Doğu'ya ne kadar enerji harcayacağı konusunda kendisiyle tartışıyor. Ekonomik patron ise endüstriyel parklar, liman imtiyazları ve Senato komitesinin onayını gerektirmeyen çek yazma yetkisiyle ortaya çıkıyor.
Bir devlet hesap yapar. Mısır hesap yapmaktadır.
Ulaşmaya değer tarihi benzetme — bunu söylerken bunun nerede kırılacağını bildiğimi belirteyim — 1956'da Washington'ın teklifini geri çekmesinin ardından Nasır döneminde Yüksek Baraj için Sovyet finansmanına yapılan geçiştir. Benzetme belirgin noktada kırılır: Bugünkü Pekin, Mısır'a ideoloji değil ticaret sunmaktadır; Kahire ise Pekin'e hizalanma değil lojistik sunmaktadır. Kimse kimsenin danışmanlarını kovmamaktadır. Kimse kimsenin kanalını millileştirmemektedir. Ancak Mısır Dışişleri Bakanlığı'ndaki kas hafızası, mevcut patron güvenilmez hale geldiğinde patronları çeşitlendirmenin tam olarak nasıl bir his olduğunu hatırlar. Bu hafıza, bireysel bakanları aşar.
Bu okumayı test etmek için ne izlemeliyiz? Üç şey. Birincisi, Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi açıklamalarının sonraki diliminin — rafinaj, petrokimya, elektrikli araç bileşenleri — çift kullanımlı endüstriyel kapasite üreten sektörlerde Çin firmalarını kapsayıp kapsamadığı, yoksa tekstil ve hafif imalatla sınırlı kalıp kalmadığı. İkincisi, savunmaya yakın alanda (insansız hava araçları, radar, iletişim) Mısır tedarikinin daha önce Fransız ya da Amerikan kalemlerin yer aldığı satırlarda Çin kalemlerini gösterip göstermemeye başlayıp başlamadığı. Üçüncüsü, Mısır poundunun yönetiminin referans sepetine sessizce bir renminbi bileşeni katıp katmadığı. Bunlardan herhangi biri bir veri noktasıdır. İkisi bir örüntü olurdu. Üçü de bir politika olurdu.
Bu okumayı yanlış çıkaracak kanıt da adlandırmaya değer. Yılın ikinci yarısında Mısır bankacılık sektörüne Körfez mevduatları hızlanırsa — ve Riyad ile Abu Dabi, Kahire'nin çok uzağa sapmamasını sağlamak için her türlü teşvike sahiptir — on milyar dolarlık Çin rakamı, bir dönüşümden ziyade yuvarlama hatası hâline gelir. Körfez başkentleri tarihsel olarak Mısır'ı stratejik derinlik yatırımı olarak görmüştür ve Pekin'in antlaşmaya bağlı olmayan bir ortak için açmak istediğinden daha derin cepleri vardır. Mevduat akışlarını izleyin. Size Madbouly'nin basın konferansının bir sinyal mi yoksa Riyad'ı hedef alan bir pazarlık kozu mu olduğunu söyleyecekler.
Afrika ve Arap devletlerinin Çin sermayesine yönelmesi hakkında yazarken borç tuzakları ve neo-emperyal hırs diline başvurmak cazip gelebilir. Bu dil, ülkeyi açıklamaktan çok yazarı yüceltir. Mısır ayartılmıyor. Mısır ödeniyor. Kahire hükümeti para krizi, enflasyon krizi ve doğu sınırında bölgesel bir savaşı yönetmek için üç yıl harcadı. Değerini koruyan bir para biriminde fiyatlandırılmış ekmeğe muhtaç yüz on milyonluk bir nüfusu var. Hükümet başkanı ayağa kalkıp alacaklısını gururla adlandırdığında, kendi halkına aritmetiğin işlediğini söylüyor demektir.
Washington'ın bunu fark edip etmediği ayrı bir sorudur. Washington'ın bu konuda herhangi bir şey yapacak bant genişliğine sahip olup olmadığı ise önümüzdeki beş yılda Nil'in kaderini belirleyecek sorudur.