Uzbekneftegaz Jet A-1 için Pekin'e Başvuruyor — Kara Kuşatılmış Bir Rafinerinin İtirafı

Uzbekneftegaz, Çin'den uzun vadeli Jet A-1 ithalatı için müzakere yürütüyor; karşı tarafta CNAF ve Sinopec yer alıyor. Asıl mesele bu cümlede saklı ve herkes jeopolitik çerçeveye uzanmadan önce bunu açmak gerek.

Jet A-1, varilinin orta kesiminden elde edilen kerozin fraksiyonudur. Kendi ham petrolünü çıkaran ve kendi rafinerilerini işleten bir ülkenin, prensipte havacılık talebini bu rafinerilerden karşılaması beklenir. Ulusal petrol şirketi bunun yerine uzun vadeli ithalat için ihaleye çıktığında, piyasaya üç şeyden birini söylüyor demektir: ham petrol bileşimi yeterli orta distilat vermiyor, rafineri ekipmanı jet spesifikasyonunu hacim bazında tutturamıyor ya da yerel talep son kapasite genişlemesini geride bıraktı. Özbekistan'ın durumunda her üçü aynı anda geçerli ve bu durum birkaç çeyreklik ürün dengesinde zaten görülüyordu.

Fiziki haritadan başlayalım. Özbekistan'ın üç önemli rafinerisi var — Fergana, Buhara ve henüz aşamalı olarak devreye alınan yeni Jizzakh kompleksi. Fergana, Taşkent ve Semerkand pistlerindeki filonun artık gerektirdiği ürün karışımıyla örtüşmeyen, daha hafif ürünlere odaklı eski Sovyet tesisidir. Buhara kondensatı işler; derin orta kesim verimliliği sağlayan ağır petrolü değil. Jizzakh, tasarım kapasitesinde çalıştığında yardımcı olacak — ama bu cümlede 'tasarım kapasitesinde çalıştığında' ifadesi çok ağır bir yük taşıyor. Bu arada Özbekistan havalimanlarından geçen havacılık trafiği artmaya devam ediyor; Taşkent'in kendisini Orta Asya transit merkezi olarak konumlandırması ve artık 35 ülkeyi kapsayan vizesiz giriş uygulaması, rafinerilerin stokla karşılayamayacağı bir talep sinyali veriyor.

Dolayısıyla variller bir yerden gelmek zorunda. Tarihsel olarak o yer Rusya'ydı. Özbekistan'ın jet yakıtı ithalatı Omsk ve Achinsk'e dayanıyor, Kazakistan üzerinden demiryoluyla taşınıyordu. O güzergâh ortadan kalkmış değil, ancak artık ikinci bir seçenekle rekabet ediyor: Sincan rafineri merkezinden batıya demiryoluyla taşınan Çin ürünü ya da Kırgızistan üzerinden İrkeştam ve Torugart geçitlerinden kamyonla getirilen. Sinopec ilişkisi, Taşkent'e kuzey demiryolu koridorunda yaşanabilecek herhangi bir aksamaya karşı fiziksel bir koruma sağlıyor — son iki yılın bu korumanın değerini somut biçimde ortaya koyduğu bir güvence.

Finansal katman ayrı bir mesele ve ayrı okunmalı. Bir Çin devlet şirketiyle yapılan uzun vadeli tedarik sözleşmesi, Omsk'tan gelen spot bir varilden farklı fiyatlandırılır. Yuan ile ödeme seçeneği masada; vade de öyle. Uzbekneftegaz, etkin biçimde Rus netback fiyatlarına olan maruziyetini Çin ihracat politikasına maruziyetiyle takas ediyor — ve Çin'in kendi kota ritmi var: Pekin, ürün ihracat lisanslarını üç aylık takvimle kısıtlıyor ve herhangi bir uzun vadeli Jet A-1 sözleşmesinin bu gerçeklik gözetilerek kaleme alınması gerekiyor. Sözleşme fiyatı Singapur kıyaslama endeksine bağlanırsa karşı taraf riski yönetilebilir. Eğer yerel bir Çin endeksine bağlanırsa Taşkent, daha önce maruz kalmadığı bir düzenleyici riskle yüzleşmek zorunda kalacak.

Dikkat edilmesi gereken bir kalem daha var: depolama. Özbekistan'ın stratejik ürün stokları kırılgan bir düzeyde. Doğudan batıya demiryoluyla işleyen bir jet yakıtı tedarik ilişkisi, yalnızca alıcı uçtaki depo tesisleri kadar güvenilirdir. Sinopec anlaşması gerçekleşirse, Taşkent yakınında ve muhtemelen Semerkant yakınında kerozin depolaması için paralel bir yatırım kalemi beklenebilir. Aksi takdirde sözleşme, fiziksel bir soruna karşı yalnızca kâğıt üzerinde bir güvence olarak kalır.

Son söz, her zaman olduğu gibi, kapasiteye ait. Jizzakh'ın ikinci aşaması takip edilmesi gereken değişkendir. Tasarım kapasitesinde devreye girer ve jet spesifikasyonunu karşılarsa, Çin sözleşmesi dengeleyici bir tedarik kaynağı olur ve Taşkent esnekliğini korur. Bir yıl daha sürüncemede kalırsa, CNAF-Sinopec hattı riskten korunma aracı olmaktan çıkar ve temel yük haline gelir. Kara kuşatılmış rafineriler tedarikçilerini iki kez seçme lüksüne sahip değil.