Utanç Verici, Diyor Alıcı: Washington'ın Dizel Anlaşması Ukrayna Politikasına Dönüştü

Bu haftaki sessiz ipucu bir konuşma değildi. Bir fiildi. Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarını yeniden başlatıp başlatmayacağı sorulduğunda Amerikan cumhurbaşkanı bu saldırıları «utanç verici» olarak nitelendirdi; bu, bir müşterinin malı taşıma sırasında hasar veren tedarikçi hakkında kullandığı dildir.

Washington'ın benimsediği tutum kabaca budur. İki hafta önce, Sibirya'da bildirilen bir salgın hakkında bir halk sağlığı açıklaması olarak duyurulan Trump ile Putin arasındaki telefon görüşmesi, bunun yerine ticari bir düzenleme ortaya koydu: Rus dizeliyle ilgili kısıtlamaların gevşetilmesi. Ardından Zelensky'e kamuoyu önünde yeni bir iş bulması söylendi. Kyiv, Washington'ın talebi üzerine söz konusu yakıtı üreten rafinerleri kısa süreliğine vurmayı durdurmuştu. Perşembe günü Zelensky bir Avrupa finans gazetesine molasının sona erdiğini söyledi: «Blok kalktı. Bitti.» Ardından Ukrayna insansız hava araçları Moskova'nın yaklaşık üç yüz kilometre güneydoğusundaki Ryazan'daki bir rafineriye saldırdı.

Böylece mimari gün yüzüne çıktı. Amerikan yürütmesi, yurt içindeki küresel yakıt fiyatları rahatsız edici olduğundan Rus dizelinin akmasını istiyor. Bölgesel güvenlik zirvesinin ardından Bakü'de konuşan Rus Dışişleri Bakanı, Ukrayna'nın yeniden silahlanmasına izin verecek bir «ateşkes» olmayacağını ilan etti ve Moskova'nın savaş hedeflerinin değişmediğini söyledi. Ukrayna cumhurbaşkanından satıcı elektrik şebekesini bombalamayı sürdürürken malı hasara uğratmayı durdurması isteniyor. Yüz binlerce Ukraynalı bu haftanın bir bölümünü elektriksiz geçirdi. Tek bir gecede otuz dokuz füze düştü ve Kyiv, sivillerin sığınaklara ulaşmasını sağlayan birkaç dakikalık süre olan olağan Amerikan erken uyarı penceresinin iki ayrı durumda gelmediğini söylüyor. Washington istihbarat akışını kestiğini reddediyor. Ancak yavaşlattığını ya da incelttiğini reddetmedi; bunlar farklı cümlelerdir.

Aktörleri açıkça adlandıralım; zira bu haftaki resmi açıklamalarda edilgen yapı fazla iş yapıyor. Rafineri saldırılarını utanç verici olarak nitelendirmeyi tercih eden kişi Amerikan cumhurbaşkanıdır. Ateşkesi reddetmeyi tercih eden kişi Rus Dışişleri Bakanı'dır. Yirmi iki senatör ve temsilcinin imzaladığı iki partili bir mektupla Graham yaptırımlar yasasının Cumartesi son tarihine kadar — dizel lisansının iptali de dahil olmak üzere — tam olarak uygulanması için baskı yapan kişiler, kendi yürütmelerini kısıtlamaya çalışan Amerikan yasama organının üyeleridir. Üç farklı Washington, üç farklı Ukrayna politikası; imza kalemi olan ise işlevsel olarak Moskova'nın gelir akışıyla aynı hizada duran.

Beyaz Saray'ın öne sürdüğü ekonomik argüman, enerji masasıyla temas ettiğinde ayakta durmuyor. Bölgesel basında alıntılanan analistler, mevcut artışın Rus rafinerilerinin karşılayabileceği bir kıtlıktan değil, Amerika-İsrail ile İran arasındaki çatışmanın yol açtığı Körfez deniz yolu kesintisinden kaynaklandığını belirterek dizel düzenlemesinin pompa fiyatlarını kayda değer ölçüde değiştirmesinin pek mümkün olmadığına dikkat çekiyor. Başka bir deyişle: Moskova'ya yapılan taviz, yurt içinde çok az siyasi rahatlama satın alırken Rusya'ya büyük miktarda döviz kazandırıyor. Politikayı söylediğiyle değil de harcadığıyla ölçecek olsaydık, bütçe kalemi şöyle okurdu: saldırgana sübvansiyon, mağdura baskı.

Başvurulabilecek tarihsel paralel dardır ve kırıldığı noktayı açıkça belirteceğim. 1930'ların sonunda demokratik hükümetler, yeniden silahlanmakta olan bir güçle ticaretin bir koz mu yoksa can simidi mi olduğu konusunda kendi aralarında tartıştı ve faturalar gelene dek bunun bir koz olduğuna kendilerini inandırdı. Paralel şu noktada kırılıyor: Bugünkü anlaşmazlık tek bir başkentteki dışişleri bakanlığının içinde değil; bir yürütme organı ile yaptırımları zaten yasaya yazıp cumhurbaşkanının bu yasaların kendisini bağlayıp bağlamadığına karar vermesini izlemekte olan bir yasama organı arasında. Bu, jeopolitik olduğu kadar anayasal bir hikayedir ve bu belirli dizel lisansından çok daha uzun süre gündemde kalacaktır.

Bu okumayı yanlış çıkaracak olan nedir? Graham yasasının Cumartesi günü Rus petrol parasını hareket ettiren yabancı bankalara ikincil yaptırımlar fiilen uygulanarak ve dizel lisansı iptal edilerek tam anlamıyla uygulanması. Beyaz Saray basın açıklamalarıyla değil Ukrayna hava savunma operatörlerince doğrulanan, Kyiv'e yönelik tam ve gerçek zamanlı füze uyarı akışının yeniden sağlanması. Ukrayna'nın karşılık vermediği bir Rus müzakere masası tavizi. Bunlar olmadığı sürece örüntü geçerliliğini korur: Baskı Washington'dan Kyiv'e akıyor, rahatlama ise Washington'dan Moskova'ya.

Avrupa bu haftayı izledi ve ne izlediğini anladı. Zelensky'nin güzergahı — Brüksel'de Rutte, Cuma günkü zirveden önce Avrupa başkentleri — birincil hamilinin ticari bir dille daha kârlı bir müşteri bulduğunu söyleyen bir hükümetin güzergahıdır. Kıta artık bu açığı kapatıp kapatmayacağına karar vermek zorunda. Bütçeler hazırlandığında bize cevabı söyleyecek. Kürsü ise bize başka bir şey söyleyecek.