Dizel Muafiyeti: Washington Kaldırıyor, Berlin Takip Etmiyor

Belirleyici cümle, her zamanki gibi, Cumartesi sabahı Berlin'deki bir hükümet sözcüsünden geldi. Stefan Kornelius, federal hükümetin Rusya'ya yönelik yaptırım kararlarına bağlı kalmaya devam ettiğini ve Avrupa ortaklarıyla ek yaptırımlar üzerinde çalıştığını açıkladı. Yirmi dört saat önce ise Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı, yönetiminin Kasım'daki kongre oylaması öncesinde küresel piyasalara dizel arzı sağlamak amacıyla Rus yakıtına ilişkin Amerikan yaptırımlarını geçici olarak kaldırdığını duyurmuştu.

İki egemen devlet, tek bir mimari, birbirine zıt yönler. Üzerinde durmaya değer olan gelişme tam da budur.

Yaptırım rejimleri hukuki araçlardır; ancak caydırıcı ağırlıkları siyasidir. Rusya'nın deniz yoluyla taşınan dizelini hedef alan AB ambargosu 5 Şubat 2023'te yürürlüğe girdi; hâlâ yürürlüktedir. Alman yakıt ve enerji derneği, Washington'ın muafiyetinin Alman pompalarındaki fiyatlar üzerinde ölçülebilir bir etki yaratmasını beklemediğini doğru biçimde belirtti. Bu teknik yanıttır. Siyasi yanıt ise daha rahatsız edicidir. Rusya'ya karşı oluşturulan yaptırım mimarisi, 2022 yılında G7 fiyat tavanıyla temel yük taşıyan kirişi oluşturan ortak bir transatlantik yapı olarak tasarlanmıştı. Her başkent, diğerlerinin kendi bölümünü tutacağı anlayışıyla kendi payını destekliyordu. Bir başkent kendi bölümünü tek taraflı olarak indirdiğinde kiriş çökmez; ancak binadaki her mühendis yeniden hesap yapmaya başlar.

Yüksek Temsilci Kaja Kallas, Cumartesi günü yaptığı açıklamada Rus dizeline yönelik yaptırımların askıya alınmasının Moskova'ya savaşı sürdürmesi için daha fazla gelir sağladığını, bunun Rusya üzerindeki baskıyı hafifletmek için doğru bir zaman olmadığını ve Avrupa'nın bu adımı atmayacağını yazdı. İfade biçimine dikkat etmek gerekir. Bu mesaj, Moskova'dan çok Washington'a, hâlâ ihtiyaç duyulan bir müttefike yönelik olarak kaleme alınmıştır. Avrupa Komisyonu ise ayrıca hem Ukrayna'da hem de Rusya'da enerji altyapısını kapsayan bir ateşkes çağrısında bulundu ve Avrupa'nın Rus hidrokarbonlarına aşırı bağımlılıkla bağlantılı gizli maliyetleri çok iyi bildiğini hatırlattı. İki ayrı açıklama, tek bir mesaj: bu konuda sizi takip etmiyoruz.

Pazartesi günü AB dışişleri bakanları, Birliğin Rusya kara listesine yaklaşık 1.600 yeni kişi ve kuruluşu resmen eklemek üzere bir araya gelecek. Zamanlama tesadüf değildir. Daha sakin bir haftada rutin idari bir işlem olarak okunacak olan bu listeleme turu, artık Avrupa yaptırım mekanizmasının Beyaz Saray'ın haber gündeminden bağımsız, kendi ritmiyle işlediğinin somut bir kanıtı hâline geliyor.

AB içinde bu uzlaşıyı kim kaleme aldı? 19. paket, ağırlıklı olarak Baltık devletleri, Polonya ve İskandinav ülkeleri tarafından şekillendirildi; Berlin, sanayi maruziyeti konularında vazgeçilmez güvence işlevi görürken Paris, gölge filo meselesinde yoğun baskı uyguladı. Macaristan ve Slovakya ise her zamanki gibi kendi istisnalarını elde etti. Yeni olan şey, Komisyon'un icra kolu olan yaptırımlar koordinatörü ofisinin, üçüncü ülke yargı alanları üzerinden gerçekleştirilen ihlalleri ikincil bir dosya olarak değil, asıl mücadele alanı olarak görmeye başlamasıdır. Dizel muafiyeti bu çalışmayı çok somut bir biçimde güçleştirmektedir: Brüksel'deki icra yetkilileri artık Dubai, İstanbul ve Mumbai'deki muhataplarına, Avrupa kuralları çerçevesinde el koymalarını istedikleri bir Rus kargosu için neden Amerikan kuralları altında aynı anda karşılama görüldüğünü açıklamak zorunda kalmaktadır.

Bu durum bizi iletim sorusuna getiriyor. Körfez'deki ticaret şirketleri, rafineriler ve denizcilik sicilleri, daha katı rejimin Amerikan rejimi olmayı sürdüreceği makul varsayımıyla, son on sekiz ayı iki rejimin en katı olanına göre kalibre edilmiş uyum iş akışları oluşturarak geçirdi. Bu varsayım artık geçerliliğini yitirmiştir. DIFC'deki Rus kökenli dizel akışlarını OFAC eşiklerine göre yapılandırmış bir işlem masası, şimdi AB'nin eşikleri etrafında yeniden yapılanmak zorundadır; üstelik iki rejimin birbirine yakınsamak yerine daha da uzaklaşabileceği olasılığını da hesaba katmak durumundadır. Ayrışmanın uyum maliyeti gerçektir; bir Avrupa listeleme turunda yanlış tarafta yakalanmanın siyasi maliyeti ise daha da gerçektir.

Ayrıca yetkililer, Varşova, Stockholm ve Tallinn'den süregelen baskının ardından Ocak ayında beklenen bir Komisyon önerisiyle Rus turistlere yönelik Schengen erişimini sıkılaştıracak bir vize paketini de sonuçlandırmaktadır. Geçen yıl Rus vatandaşlarına 478.000 Schengen turist vizesi verildi; İsveç Adalet Bakanı bu rakamı bariz bir güvenlik açığı olarak nitelendirdi. Bu dosya dizelden ayrı olmakla birlikte aynı tartışmanın parçasıdır: Rusya politikasını giderek artan ölçüde tek başına taşımak zorunda kalacağı varsayımıyla inşa eden bir Birlik söz konusudur.

Dizel muafiyeti geçicidir; ara seçimlere üç hafta kalmıştır; duraklama sessiz sedasız sona erebilir. Sona ermeyecek olan ise Avrupa başkentlerine bir yıl içinde iki kez öğretilen derstir. Transatlantik yaptırım binasının Washington'da, iç yakıt fiyatları gerektirdiğinde bir kirişi kaldırma hakkını saklı tutan tek bir mühendisi vardır. Berlin, Paris ve Brüksel'deki mühendisler bunu not etti. Kibarca kendi planlarını çizmeye başlamışlardır.